Đồ án Tìm hiểu ngôn ngữ C# và viết một ứng dụng minh họa

pdf 251 trang hoanguyen 4541
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Đồ án Tìm hiểu ngôn ngữ C# và viết một ứng dụng minh họa", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfdo_an_tim_hieu_ngon_ngu_c_va_viet_mot_ung_dung_minh_hoa.pdf

Nội dung text: Đồ án Tìm hiểu ngôn ngữ C# và viết một ứng dụng minh họa

  1. TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN KHOA CƠNG NGHỆ THƠNG TIN BỘ MƠN CƠNG NGHỆ PHẦN MỀM PHẠM VĂN VIỆT - TRƯƠNG LẬP VĨ TÌM HIỂU NGƠN NGỮ C# VÀ VIẾT MỘT ỨNG DỤNG MINH HỌA ĐỒ ÁN TỐT NGIỆP GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN NGUYỄN TẤN TRẦN MINH KHANG TP. HCM 2002
  2. TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN KHOA CƠNG NGHỆ THƠNG TIN BỘ MƠN CƠNG NGHỆ PHẦN MỀM PHẠM VĂN VIỆT - TRƯƠNG LẬP VĨ TÌM HIỂU NGƠN NGỮ C# VÀ VIẾT MỘT ỨNG DỤNG MINH HỌA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN NGUYỄN TẤN TRẦN MINH KHANG TP. HCM 2002
  3. Lời cám ơn Để cĩ thể hồn tất được bài đồ án này, trước tiên phải kể đến cơng sức của thầy Nguyễn Tấn Trần Minh Khang. Chúng em kính lời cảm ơn đến thầy đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ trong thời gian thực hiện đồ án này. Chúng em xin tỏ lịng biết ơn sâu sắc đối với gia đình đã động viên, tạo điều kiện để thực hiện tốt bài đồ án. Xin cám ơn cha, mẹ, anh, chị, em! Chúng em cũng xin chân thành cảm ơn đến các thầy cơ khoa Cơng nghệ thơng tin trường Đại học Khoa học Tự nhiên Thành phố Hồ Chí Minh đã truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quí báu cho chúng em trong quá trình học tập tại trường. Chúng em cũng xin chân thành cảm ơn đến các bạn bè đã giúp đỡ tài liệu, trao đổi học thuật mới cĩ thể thực hiện đồ án này. Xin gởi lời cảm ơn đến các bạn Hồ Ngọc Huy, Trần Thế Anh, Bùi Thanh Tuấn Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 03 tháng 8 năm 2002 Sinh viên Phạm Văn Việt Trương Lập Vĩ
  4. Mục lục Lời cám ơn 3 Mục lục 4 Tĩm tắt 1 Phần 1 Tìm hiểu ngơn ngữ C# 1 Chương 1 C# và .Net Framework 2 1.1 Nền tảng của .NET 2 1.2 .NET Framework 3 1.3 Biên dịch và ngơn ngữ trung gian (MSIL) 4 1.4 Ngơn ngữ C# 5 Chương 2 Khởi đầu 6 2.1 Lớp, đối tượng và kiểu 6 2.2 Phát triển “Hello World” 8 Chương 3 Những cơ sở của ngơn ngữ C# 12 3.1 Các kiểu 12 3.2 Biến và hằng 14 3.3 Biểu thức 16 3.4 Khoảng trắng 16 3.5 Câu lệnh 16 3.6 Tốn tử 19 3.7 Tạo vùng tên 21 3.8 Chỉ thị tiền xử lý 22 Chương 4 Lớp và đối tượng 24 4.1 Định nghĩa lớp 24 4.2 Tạo đối tượng 25 4.3 Sử dụng các thành viên tĩnh 27 4.4 Hủy đối tượng 29 4.5 Truyền tham số 30 4.6 Nạp chồng phương thức và hàm dựng 32 4.7 Đĩng gĩi dữ liệu với property 33 Chương 5 Thừa kế và Đa hình 35 5.1 Đặc biệt hố và tổng quát hố 35
  5. 5.2 Sự kế thừa 35 5.3 Đa hình 37 5.4 Lớp trừu tượng 38 5.5 Lớp gốc của tất cả các lớp: Object 39 5.6 Kiểu Boxing và Unboxing 40 5.7 Lớp lồng 42 Chương 6 Nạp chồng tốn tử 44 6.1 Cách dùng từ khố operator 44 6.2 Cách hổ trợ các ngơn ngữ .Net khác 44 6.3 Sự hữu ích của các tốn tử 44 6.4 Các tốn tử logic hai ngơi 45 6.5 Tốn tử so sánh bằng 45 6.6 Tốn tử chuyển đổi kiểu (ép kiểu) 45 Chương 7 Cấu trúc 48 7.1 Định nghĩa cấu trúc 48 7.2 Cách tạo cấu trúc 49 Chương 8 Giao diện 50 8.1 Cài đặt một giao diện 50 8.2 Truy xuất phương thức của giao diện 52 8.3 Nạp chồng phần cài đặt giao diện 54 8.4 Thực hiện giao diện một cách tường minh 55 Chương 9 Array, Indexer, and Collection 58 9.1 Mảng (Array) 58 9.2 Câu lệnh foreach 59 9.3 Indexers 62 9.4 Các giao diện túi chứa 65 9.5 Array Lists 65 9.6 Hàng đợi 65 9.7 Stacks 66 9.8 Dictionary 66 Chương 10 Chuỗi 67 10.1 Tạo chuỗi mới 67 10.2 Phương thức ToString() 67 10.3 Thao tác chuỗi 68 10.4 Thao tác chuỗi động 70 Chương 11 Quản lý lỗi 72 11.1 Ném và bắt biệt lệ 73 11.2 Đối tượng Exception 80 11.3 Các biệt lệ tự tạo 82 11.4 Ném biệt lệ lần nữa. 83
  6. Chương 12 Delegate và Event 87 12.1 Delegate (ủy thác, ủy quyền) 87 12.2 Event (Sự kiện) 101 Chương 13 Lập trình với C# 109 13.1 Ứng dụng Windows với Windows Form 109 Chương 14 Truy cập dữ liệu với ADO.NET 144 14.1 Cơ sở dữ liệu và ngơn ngữ truy vấn SQL 144 14.2 Một số loại kết nối hiện đang sử dụng 144 14.3 Kiến trúc ADO.NET 145 14.4 Mơ hình đối tượng ADO.NET 146 14.5 Trình cung cấp dữ liệu (.NET Data Providers) 148 14.6 Khởi sự với ADO.NET 148 14.7 Sử dụng trình cung cấp dữ liệu được quản lý 151 14.8 Làm việc với các điều khiển kết buộc dữ liệu 152 14.9 Thay đổi các bản ghi của cơ sở dữ liệu 161 Chương 15 Ứng dụng Web với Web Forms 173 1.1 Tìm hiểu về Web Forms 173 15.1 Các sự kiện của Web Forms 174 15.2 Hiển thị chuỗi lên trang 175 15.3 Điều khiển xác nhận hợp 178 15.4 Một số ví dụ mẫu minh họa 179 Chương 16 Các dịch vụ Web 192 Chương 17 Assemblies và Versioning 196 17.1 Tập tin PE 196 17.2 Metadata 196 17.3 Ranh giới an ninh 196 17.4 Số hiệu phiên bản (Versioning) 196 17.5 Manifest 196 17.6 Đa Module Assembly 197 17.7 Assembly nội bộ (private assembly) 198 17.8 Assembly chia sẻ (shared assembly) 198 Chương 18 Attributes và Reflection 200 18.1 Attributes 200 18.2 Attribute mặc định (intrinsic attributes) 200 18.3 Attribute do lập trình viên tạo ra 201 18.4 Reflection 203 Chương 19 Marshaling và Remoting 204 19.1 Miền Ứng Dụng (Application Domains) 204 19.2 Context 206 19.3 Remoting 208
  7. Chương 20 Thread và Sự Đồng Bộ 215 20.1 Thread 215 20.2 Đồng bộ hĩa (Synchronization) 216 20.3 Race condition và DeadLock 221 Chương 21 Luồng dữ liệu 223 21.1 Tập tin và thư mục 223 21.2 Đọc và ghi dữ liệu 230 21.3 Bất đồng bộ nhập xuất 235 21.4 Serialization 238 21.5 Isolate Storage 244 Chương 22 Lập trình .NET và COM 246 22.1 P/Invoke 246 22.2 Con trỏ 248 Phần 2 Xây dựng một ứng dụng minh họa 250 Chương 23 Website dạy học ngơn ngữ C# 251 23.1 Hiện trạng và yêu cầu 251 23.2 Phân tích hướng đối tượng 258 23.3 Thiết kế hướng đối tượng 262
  8. Tĩm tắt Đề tài này tập trung tìm hiểu tồn bộ các khái niệm liên quan đến ngơn ngữ C#. Bởi vì C# được Microsoft phát triển như là một thành phần của khung ứng dụng .NET Framework và hướng Internet nên đề tài này bao gồm hai phần sau: Phần 1: Tìm hiểu về ngơn ngữ C# Việc tìm hiểu bao gồm cả các kiến thức nền tảng về cơng nghệ .NET Framework, chuẩn bị cho các khái niệm liên quan giữa C# và .NET Framework. Sau đĩ tìm hiểu về bộ cú pháp của ngơn ngữ này, bao gồm tồn bộ tập lệnh, từ khĩa, khái niệm về lập trình hướng đối tượng theo C#, các hỗ trợ lập trình hướng component Sau cùng là cách lập trình C# với ứng dụng Window cho máy để bàn và C# với các cơng nghệ hiện đại như ASP.NET. ADO.NET, XML cho lập trình Web. Phần 2: Xây dựng một ứng dụng Phần này là báo cáo về ứng dụng minh họa cho việc tìm hiểu ở trên. Tên ứng dụng là Xây dựng một Website dạy học C#. Đây là ứng dụng Web cài đặt bằng ngơn ngữ C# và ASP.NET. Trong đĩ ASP.NET được dùng để xây dựng giao diện tương tác với người dùng; cịn C# là ngơn ngữ lập trình bên dưới. Ứng dụng cĩ thao tác cơ sở dữ liệu (Microsoft SQL Server) thơng quan mơ hình ADO.NET.
  9. Phần 1 Tìm hiểu ngơn ngữ C# 1
  10. C# và .Net Framework Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 1 C# và .Net Framework Mục tiêu của C# là cung cấp một ngơn ngữ lập trình đơn giản, an tồn, hiện đại, hướng đối tượng, đặt trọng tâm vào Internet, cĩ khả năng thực thi cao cho mơi trường .NET. C# là một ngơn ngữ mới, nhưng tích hợp trong nĩ những tinh hoa của ba thập kỷ phát triển của ngơn ngữ lập trình. Ta cĩ thể dể dàng thầy trong C# cĩ những đặc trưng quen thuộc của Java, C++, Visual Basic, Đề tài này đặt trọng tâm giới thiệu ngơn ngữ C# và cách dùng nĩ như là một cơng cụ lập trình trên nền tảng .NET. Với ngơn ngữ C++, khi học nĩ ta khơng cần quan tâm đến mơi trường thực thi. Với ngơn ngữ C#, ta học để tạo một ứng dụng .NET, nếu lơ là ý này cĩ thể bỏ lỡ quan điểm chính của ngơn ngữ này. Do đĩ, trong đề tài này xét C# tập trung trong ngữ cảnh cụ thể là nền tảng .NET của Microsoft và trong các ứng dụng máy tính để bàn và ứng dụng Internet. Chương này trình bày chung về hai phần là ngơn ngữ C# và nền tảng .NET, bao gồm cả khung ứng dụng .NET (.NET Framework) 1.1 Nền tảng của .NET Khi Microsoft cơng bố C# vào tháng 7 năm 2000, việc khánh thành nĩ chỉ là một phần trong số rất nhiều sự kiện mà nền tảng .Net được cơng cơng bố. Nền tảng .Net là bơ khung phát triển ứng dụng mới, nĩ cung cấp một giao diện lập trình ứng dụng (Application Programming Interface - API) mới mẽ cho các dịch vụ và hệ điều hành Windows, cụ thể là Windows 2000, nĩ cũng mang lại nhiều kỹ thuật khác nổi bật của Microsoft suốt từ những năm 90. Trong số đĩ cĩ các dịch vụ COM+, cơng nghệ ASP, XML và thiết kế hướng đối tượng, hỗ trợ các giao thức dịch vụ web mới như SOAP, WSDL và UDDL với trọng tâm là Internet, tất cả được tích hợp trong kiến trúc DNA. Nền tảng .NET bao gồm bốn nhĩm sau: 1. Một tập các ngơn ngữ, bao gồm C# và Visual Basic .Net; một tập các cơng cụ phát triển bao gồm Visual Studio .Net; một tập đầy đủ các thư viện phục vụ cho việc xây dựng các ứng dụng web, các dịch vụ web và các ứng dụng Windows; cịn cĩ CLR - Common Language Runtime: (ngơn ngữ thực thi dùng chung) để thực thi các đối tượng được xây dựng trên bơ khung này. 2. Một tập các Server Xí nghiệp .Net như SQL Server 2000. Exchange 2000, BizTalk 2000, chúng cung cấp các chức năng cho việc lưu trữ dữ liệu quan hệ, thư điện tử, thương mại điện tử B2B, 2
  11. C# và .Net Framework Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 3. Các dịch vụ web thương mại miễn phí, vừa được cơng bố gần đậy như là dự án Hailstorm; nhà phát triển cĩ thể dùng các dịch vụ này để xây dựng các ứng dụng địi hỏi tri thức về định danh người dùng 4. .NET cho các thiết bị khơng phải PC như điện thoại (cell phone), thiết bị game 1.2 .NET Framework .Net hỗ trợ tích hợp ngơn ngữ, tức là ta cĩ thể kế thừa các lớp, bắt các biệt lệ, đa hình thơng qua nhiều ngơn ngữ. .NET Framework thực hiện được việc này nhờ vào đặc tả Common Type System - CTS (hệ thống kiểu chung) mà tất cả các thành phần .Net đều tuân theo. Ví dụ, mọi thứ trong .Net đều là đối tượng, thừa kế từ lớp gốc System.Object. Ngồi ra .Net cịn bao gồm Common Language Specification - CLS (đặc tả ngơn ngữ chung). Nĩ cung cấp các qui tắc cơ bản mà ngơn ngữ muốn tích hợp phải thỏa mãn. CLS chỉ ra các yêu cầu tối thiểu của ngơn ngữ hỗ trợ .Net. Trình biên dịch tuân theo CLS sẽ tạo các đối tượng cĩ thể tương hợp với các đối tượng khác. Bộ thư viện lớp của khung ứng dụng (Framework Class Library - FCL) cĩ thể được dùng bởi bất kỳ ngơn ngữ nào tuân theo CLS. .NET Framework nằm ở tầng trên của hệ điều hành (bất kỳ hệ điều hành nào khơng chỉ là Windows). .NET Framework bao bao gồm: • Bốn ngơn ngữ chính thức: C#, VB.Net, C++, và Jscript.NET • Common Language Runtime - CLR, nền tảng hướng đối tượng cho phát triển ứng dụng Windows và web mà các ngơn ngữ cĩ thể chia sẻ sử dụng. • Bộ thư viện Framework Class Library - FCL. Hình 1-1 Kiến trúc khung ứng dụng .Net 3
  12. C# và .Net Framework Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Thành phần quan trọng nhất của .NET Framework là CLR, nĩ cung cấp mơi trường cho ứng dụng thực thi, CLR là một máy ảo, tương tự máy ảo Java. CLR kích hoạt đối tượng, thực hiện kiểm tra bảo mật, cấp phát bộ nhớ, thực thi và thu dọn chúng. Trong Hình 1-1 tầng trên của CLR bao gồm: • Các lớp cơ sở • Các lớp dữ liệu và XML • Các lớp cho dịch vụ web, web form, và Windows form. Các lớp này được gọi chung là FCL, Framework Class Library, cung cấp API hướng đối tượng cho tất cả các chức năng của .NET Framework (hơn 5000 lớp). Các lớp cơ sở tương tự với các lớp trong Java. Các lớp này hỗ trợ các thao tác nhập xuất, thao tác chuổi, văn bản, quản lý bảo mật, truyền thơng mạng, quản lý tiểu trình và các chức năng tổng hợp khác Trên mức này là lớp dữ liệu và XML. Lớp dữ liệu hỗ trợ việc thao tác các dữ liệu trên cơ sở dữ liệu. Các lớp này bao gồm các lớp SQL (Structure Query Language: ngơn ngữ truy vấn cĩ cấu trúc) cho phép ta thao tác dữ liệu thơng qua một giao tiếp SQL chuẩn. Ngồi ra cịn một tập các lớp gọi là ADO.Net cũng cho phép thao tác dữ liệu. Lớp XML hỗ trợ thao tác dữ liệu XML, tìm kiếm và diễn dịch XML. Trên lớp dữ liệu và XML là lớp hỗ trợ xây dựng các ứng dụng Windows (Windows forms), ứng dụng Web (Web forms) và dịch vụ Web (Web services). 1.3 Biên dịch và ngơn ngữ trung gian (MSIL) Với .NET chương trình khơng biên dịch thành tập tin thực thi, mà biên dịch thành ngơn ngữ trung gian (MSIL - Microsoft Intermediate Language, viết tắt là IL), sau đĩ chúng được CLR thực thi. Các tập tin IL biên dịch từ C# đồng nhất với các tập tin IL biên dịch từ ngơn ngữ .Net khác. Khi biên dịch dự án, mã nguồn C# được chuyển thành tập tin IL lưu trên đĩa. Khi chạy chương trình thì IL được biên dịch (hay thơng dịch) một lần nữa bằng trình Just In Time - JIT, khi này kết quả là mã máy và bộ xử lý sẽ thực thi. Trình biên dịch JIT chỉ chạy khi cĩ yêu cầu. Khi một phương thức được gọi, JIT phân tích IL và sinh ra mã máy tối ưu cho từng loại máy. JIT cĩ thể nhận biết mã nguồn đã được biên dịch chưa, để cĩ thể chạy ngay ứng dụng hay phải biên dịch lại. CLS cĩ nghĩa là các ngơn ngữ .Net cùng sinh ra mã IL. Các đối tượng được tạo theo một ngơn ngữ nào đĩ sẽ được truy cập và thừa kế bởi các đối tượng của ngơn ngữ khác. Vì vậy ta cĩ thể tạo được một lớp cơ sở trong VB.Net và thừa kế nĩ từ C#. 4
  13. C# và .Net Framework Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 1.4 Ngơn ngữ C# C# là một ngơn ngữ rất đơn giản, với khoảng 80 từ khố và hơn mười kiểu dữ liệu dựng sẵn, nhưng C# cĩ tính diễn đạt cao. C# hỗ trợ lập trình cĩ cấu trúc, hướng đối tượng, hướng thành phần (component oriented). Trọng tâm của ngơn ngữ hướng đối tượng là lớp. Lớp định nghĩa kiểu dữ liệu mới, cho phép mở rộng ngơn ngữ theo hướng cần giải quyết. C# cĩ những từ khố dành cho việc khai báo lớp, phương thức, thuộc tính (property) mới. C# hỗ trợ đầy đủ khái niệm trụ cột trong lập trình hướng đối tượng: đĩng gĩi, thừa kế, đa hình. Định nghĩa lớp trong C# khơng địi hỏi tách rời tập tin tiêu đề với tập tin cài đặt như C++. Hơn thế, C# hỗ trợ kiểu sưu liệu mới, cho phép sưu liệu trực tiếp trong tập tin mã nguồn. Đến khi biên dịch sẽ tạo tập tin sưu liệu theo định dạng XML. C# hỗ trợ khái niệm giao diện, interfaces (tương tự Java). Một lớp chỉ cĩ thể kế thừa duy nhất một lớp cha nhưng cĩ thế cài đặt nhiều giao diện. C# cĩ kiểu cấu trúc, struct (khơng giống C++). Cấu trúc là kiểu hạng nhẹ và bị giới hạn.Cấu trúc khơng thể thừa kế lớp hay được kế thừa nhưng cĩ thể cài đặt giao diện. C# cung cấp những đặc trưng lập trình hướng thành phần như property, sự kiện và dẫn hướng khai báo (được gọi là attribute). Lập trình hướng component được hỗ trợ bởi CLR thơng qua siêu dữ liệu (metadata). Siêu dữ liệu mơ tả các lớp bao gồm các phương thức và thuộc tính, các thơng tin bảo mật . Assembly là một tập hợp các tập tin mà theo cách nhìn của lập trình viên là các thư viện liên kết động (DLL) hay tập tin thực thi (EXE). Trong .NET một assembly là một đon vị của việc tái sử dụng, xác định phiên bản, bảo mật, và phân phối. CLR cung cấp một số các lớp để thao tác với assembly. C# cũng cho truy cập trực tiếp bộ nhớ dùng con trỏ kiểu C++, nhưng vùng mã đĩ được xem như khơng an tồn. CLR sẽ khơng thực thi việc thu dọn rác tự động các đối tượng được tham chiếu bởi con trỏ cho đến khi lập trình viên tự giải phĩng. 5
  14. Khởi đầu Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 2 Khởi đầu Chương này ta sẽ tạo, biên dịch và chạy chương trình “Hello World” bằng ngơn ngữ C#. Phân tích ngắn gọn chương trình để giới thiệu các đặc trưng chính yếu trong ngơn ngữ C#. Ví dụ 2-1 Chương trình Hello World class HelloWorld { static void Main( ) { // sử dụng đối tượng console của hệ thống System.Console.WriteLine("Hello World"); } } Sau khi biên dịch và chạy HelloWorld, kết quả là dịng chữ “Hello World” hiển thị trên màn hình. 2.1 Lớp, đối tượng và kiểu Bản chất của lập trình hướng đối tượng là tạo ra các kiểu mới. Một kiểu biểu diễn một vật gì đĩ. Giống với các ngơn ngữ lập trình hướng đối tượng khác, một kiểu trong C# cũng định nghĩa bằng từ khố class (và được gọi là lớp) cịn thể hiện của lớp được gọi là đối tượng. Xem Ví dụ 2-1 ta thấy cách khai báo một lớp HelloWorld. Ta thấy ngay là cách khai báo và nội dung của một lớp hồn tồn giống với ngơn ngữ Java và C++, chỉ cĩ khác là cuối khai báo lớp khơng cần dấu “;” 2.1.1 Phương thức Các hành vi của một lớp được gọi là các phương thức thành viên (gọi tắt là phương thức) của lớp đĩ. Một phương thức là một hàm (phương thức thành viên cịn gọi là hàm thành viên). Các phương thức định nghĩa những gì mà một lớp cĩ thể làm. Cách khai báo, nội dung và cách sử dụng các phương thức giống hồn tồn với Java và C++. Trong ví dụ trên cĩ một phương thức đặc biệt là phương thức Main() (như hàm main() trong C++) là phương thức bắt đầu của một ứng dụng C#, cĩ thể trả về kiểu void hay int. Mỗi một chương trình (assembly) cĩ thể cĩ nhiều phương thức Main nhưng khi đĩ phải chỉ định phương thức Main() nào sẽ bắt đầu chương trình. 6
  15. Khởi đầu Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 2.1.2 Các ghi chú C# cĩ ba kiểu ghi chú trong đĩ cĩ hai kiểu rất quen thuộc của C++ là dùng: "//" và "/* */". Ngồi ra cịn một kiểu ghi chú nữa sẽ trình bày ở các chương kế. Ví dụ 2-2 Hai hình thức ghi chú trong C# class HelloWorld { static void Main( ) // Đây là ghi trên một dịng { /* Bắt đầu ghi chú nhiều dịng Vẫn cịn trong ghi chú Kết thúc ghi chú bằng */ System.Console.WriteLine("Hello World"); } } 2.1.3 Ứng dụng dạng console “Hello World” là một ứng dụng console. Các ứng dụng dạng này thường khơng cĩ giao diện người dùng đồ họa Các nhập xuất đều thơng qua các console chuẩn (dạng dịng lệnh như DOS). Trong ví dụ trên, phương thức Main() viết ra màn hình dịng “Hello World”. Do màn hình quản lý một đối tượng Console, đối tượng này cĩ phương thức WriteLine() cho phép đặt một dịng chữ lên màn hình. Để gọi phương thức này ta dùng tốn tử “.”, như sau: Console.WriteLine( ). 2.1.4 Namespaces - Vùng tên Console là một trong rất nhiều (cả ngàn) lớp trong bộ thư viện .NET. Mỗi lớp đều cĩ tên và như vậy cĩ hàng ngàn tên mà lập trình viên phải nhớ hoặc phải tra cứu mỗi khi sử dụng. Vấn đề là phải làm sao giảm bớt lượng tên phải nhớ. Ngồi vấn đề phải nhớ quá nhiều tên ra, cịn một nhận xét sau: một số lớp cĩ mối liên hệ nào đĩ về mặt ngữ nghĩa, ví dụ như lớp Stack, Queue, Hashtable là các lớp cài đặt cấu trúc dữ liệu túi chứa. Như vậy cĩ thể nhĩm những lớp này thành một nhĩm và thay vì phải nhớ tên các lớp thì lập trình viên chỉ cần nhớ tên nhĩm, sau đĩ cĩ thể thực hiện việc tra cứu tên lớp trong nhĩm nhanh chĩng hơn. Nhĩm là một vùng tên trong C#. Một vùng tên cĩ thể cĩ nhiều lớp và vùng tên khác. Nếu vùng tên A nằm trong vùng tên B, ta nĩi vùng tên A là vùng tên con của vùng tên B. Khi đĩ các lớp trong vùng tên A được ghi như sau: B.A.Tên_lớp_trong_vùng_tên_A System là vùng tên chứa nhiều lớp hữu ích cho việc giao tiếp với hệ thống hoặc các lớp cơng dụng chung như lớp Console, Math, Exception .Trong ví dụ HelloWorld trên, đối tượng Console được dùng như sau: System.Console.WriteLine("Hello World"); 7
  16. Khởi đầu Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 2.1.5 Tốn tử chấm “.” Như trong Ví dụ 2-1 tốn tử chấm được dùng để truy suất dữ liệu và phương thức một lớp (như Console.WriteLine()), đồng thời cũng dùng để chỉ định tên lĩp trong một vùng tên (như System.Console). Tốn tử dấu chấm cũng được dùng để truy xuất các vùng tên con của một vùng tên Vùng_tên.Vùng_tên_con.Vùng_tên_con_con 2.1.6 Từ khố using Nếu chương trình sử dụng nhiều lần phương thức Console.WriteLine, từ System sẽ phải viết nhiều lần. Điều này cĩ thể khiến lập trình viên nhàm chán. Ta sẽ khai báo rằng chương trình cĩ sử dụng vùng tên System, sau đĩ ta dùng các lớp trong vùng tên System mà khơng cần phải cĩ từ System đi trước. Ví dụ 2-3 Từ khĩa using // Khai báo chương trình cĩ sử dụng vùng tên System using System; class HelloWorld { static void Main( ) { // Console thuộc vùng tên System Console.WriteLine("Hello World"); } } 2.1.7 Phân biệt hoa thường Ngơn ngữ C# cũng phân biệt chữ hoa thường giống như Java hay C++ (khơng như VB). Ví dụ như WriteLine khác với writeLine và cả hai cùng khác với WRITELINE. Tên biến, hàm, hằng đều phân biệt chữ hoa chữ thường. 2.1.8 Từ khố static Trong Ví dụ 2-1 phương thức Main() được khai báo kiểu trả về là void và dùng từ khố static. Từ khố static cho biết là ta cĩ thể gọi phương thức Main() mà khơng cần tạo một đối tượng kiểu HelloWorld. 2.2 Phát triển “Hello World” Cĩ hai cách để viết, biên dịch và chạy chương trình HelloWorld là dùng mơi trưởng phát triển tích hợp (IDE) Visual Studio .Net hay viết bằng trình soạn thảo văn bản và biên dịch bằng dịng lệnh. IDE Vs.Net dễ dùng hơn. Do đĩ, trong đề tài này chỉ trình bày theo hướng làm việc trên IDE Visual Studio .Net. 8
  17. Khởi đầu Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 2.2.1 Soạn thảo “Hello World” Để tạo chương trình “Hello World” trong IDE, ta chọn Visual Studio .Net từ thanh thực đơn. Tiếp theo trên màn hình của IDE chọn File > New > Project từ thanh thực đơn, theo đĩ xuất hiện một cửa sổ như sau: Hình 2-1 Tạo một ứng dụng console trong VS.Net Để tạo chương trình “Hello World” ta chọn Visual C# Project > Console Application, điền HelloWorld trong ơ Name, chọn đường dẫn và nhấn OK. Một cửa sổ soạn thảo xuất hiện. 9
  18. Khởi đầu Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Hình 2-2 Cửa sổ soạn thảo nội dung mã nguồn Vs.Net tự tạo một số mã, ta cần chỉnh sửa cho phù hợp với chương trình của mình. 2.2.2 Biên dịch và chạy “Hello World” Sau khi đã đầy đủ mã nguồn ta tiến hành biên dịch chương trình: nhấn “Ctrl–Shift– B” hay chọn Build > Build Solution. Kiểm tra xem chương trình cĩ lỗi khơng ở của sổ Output cuối màn hình. Khi biên dịch chương trình nĩ sẽ lưu lại thành tập tin .cs. Chạy chương trình bằng “Ctrl–F5” hay chọn Debug > Start Without Debugging. 2.2.3 Trình gở rối của Visual Studio .Net Trình gỡ rối của VS.Net rất mạnh hữu ích. Ba kỹ năng chính yếu để sử dụng của trình gở rối là: • Cách đặt điểm ngắt (breakpoint) và làm sao chạy cho đến điểm ngắt • Làm thế nào chạy từng bước và chạy vượt qua một phương thức. • Làm sao để quan sát và hiệu chỉnh giá trị của biến, dữ liệu thành viên, Cách đơn giản nhất để đặt điểm ngắt là bấm chuột trái vào phía lề trái, tại đĩ sẽ hiện lên một chấm đỏ. 10
  19. Khởi đầu Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Hình 2-3 Minh họa một điểm ngắt Cách dùng trình gở rối hồn tồn giống với trình gở rối trong VS 6.0. Nĩ cho phép ta dừng lại ở một vị trí bất kỳ, cho ta kiểm tra giá trị tức thời bằng cách di chuyển chuột đến vị trị biến. Ngồi ra, khi gở rối ta cũng cĩ thể xem giá trị các biến thơng qua cửa sổ Watch và Local. Để chạy trong chế độ gở rối ta chọn Debug Ỉ Start hay nhấn F5, muốn chạy từng bước ta bấm F11 và chạy vượt qua một phương thức ta bấm F10. 11
  20. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 3 Những cơ sở của ngơn ngữ C# Trong chương này sẽ trình bày về hệ thống kiểu trong C#; phân biệt kiểu dựng sẵn (int, long, bool, ) với các kiểu do người dùng định nghĩa. Ngồi ra, chương này cũng sẽ trình bày cách tạo và dùng biến, hằng; giới thiệu kiểu liệt kê, chuỗi, kiểu định danh, biểu thức, và câu lệnh. Phần hai của chương trình bày về các cấu trúc điều kiện và các tốn tử logic, quan hệ, tốn học, 3.1 Các kiểu C# buộc phải khai báo kiểu của đối tượng được tạo. Khi kiểu được khai báo rõ ràng, trình biên dịch sẽ giúp ngăn ngừa lỗi bằng cách kiểm tra dữ liệu được gán cho đối tượng cĩ hợp lệ khơng, đồng thời cấp phát đúng kích thước bộ nhớ cho đối tượng. C# phân thành hai loại: loai dữ liệu dựng sẵn và loại do người dùng định nghĩa. C# cũng chia tập dữ liệu thành hai kiểu: giá trị và tham chiếu. Biến kiểu giá trị được lưu trong vùng nhớ stack, cịn biến kiểu tham chiếu được lưu trong vùng nhớ heap. C# cũng hỗ trợ kiểu con trỏ của C++, nhưng ít khi được sử dụng. Thơng thường con trỏ chỉ được sử dụng khi làm việc trực tiếp với Win API hay các đối tượng COM. 3.1.1 Loại dữ liệu định sẳn C# cĩ nhiểu kiểu dữ liệu định sẳn, mỗi kiểu ánh xạ đến một kiểu được hổ trợ bởi CLS (Commom Language Specification), ánh xạ để đảm bảo rằng đối tượng được tạo trong C# khơng khác gì đối tượng được tạo trong các ngơn ngữ .NET khác Mỗi kiểu cĩ một kích thước cố định được liệt kê trong bảng sau Bảng 3-1 Các kiểu dựng sẵn Kích thước Kiểu Kiểu .Net Mơ tả - giá trị (byte) byte 1 Byte Khơng dấu (0 255) char 1 Char Mã ký thự Unicode bool 1 Boolean true hay false sbyte 1 Sbyte Cĩ dấu (-128 127) short 2 Int16 Cĩ dấu (-32768 32767) ushort 2 Uint16 Khơng dấu (0 65535) int 4 Int32 Cĩ dấu (-2147483647 2147483647) 12
  21. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang uint 4 Uint32 Khơng dấu (0 4294967295) float 4 Single Số thực (≈ ±1.5*10-45 ≈ ±3.4*1038) double 8 Double Số thực (≈ ±5.0*10-324 ≈ ±1.7*10308) decimal 8 Decimal số cĩ dấu chấm tĩnh với 28 ký số và dấu chấm long Int64 Số nguyên cĩ dấu (- 9223372036854775808 8 9223372036854775807) ulong 8 Uint64 Số nguyên khơng dấu (0 0xffffffffffffffff.) 3.1.1.1 Chọn một kiểu định sẵn Tuỳ vào từng giá trị muốn lưu trữ mà ta chọn kiểu cho phù hợp. Nếu chọn kiểu quá lớn so với các giá trị cần lưu sẽ làm cho chương trình địi hỏi nhiều bộ nhớ và chạy chậm. Trong khi nếu giá trị cần lưu lớn hơn kiểu thực lưu sẽ làm cho giá trị các biến bị sai và chương trình cho kết quả sai. Kiểu char biểu diễn một ký tự Unicode. Ví dụ “\u0041” là ký tự “A” trên bảng Unicode. Một số ký tự đặc biệt được biểu diễn bằng dấu “\” trước một ký tự khác. Bảng 3-2 Các ký tự đặc biệt thơng dụng Ký tự Nghĩa \’ dầu nháy đơn \” dấu nháy đơi \\ dấu chéo ngược “\” \0 Null \a Alert \b lùi về sau \f Form feed \n xuống dịng \r về đầu dịng \t Tab ngang \v Tab dọc 3.1.1.2 Chuyển đổi kiểu định sẳn Một đối tượng cĩ thể chuyển từ kiểu này sang kiểu kia theo hai hình thức: ngầm hoặc tường minh. Hình thức ngầm được chuyển tự động cịn hình thức tường minh cần sự can thiệp trực tiếp của người lập trình (giống với C++ và Java). short x = 5; int y ; y = x; // chuyển kiểu ngầm định - tự động x = y; // lỗi, khơng biên dịch được x = (short) y; // OK 13
  22. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 3.2 Biến và hằng Biến dùng để lưu trữ dữ liệu. Mỗi biến thuộc về một kiểu dữ liệu nào đĩ. 3.2.1 Khởi tạo trước khi dùng Trong C#, trước khi dùng một biến thì biến đĩ phải được khởi tạo nếu khơng trình biên dịch sẽ báo lỗi khi biên dịch. Ta cĩ thể khai báo biến trước, sau đĩ khởi tạo và sử dụng; hay khai báo biến và khởi gán trong lúc khai báo. int x; // khai báo biến trước x = 5; // sau đĩ khởi gán giá trị và sử dụng int y = x; // khai báo và khởi gán cùng lúc 3.2.2 Hằng Hằng là một biến nhưng giá trị khơng thay đổi theo thời gian. Khi cần thao tác trên một giá trị xác định ta dùng hằng. Khai báo hằng tương tự khai báo biến và cĩ thêm từ khĩa const ở trước. Hằng một khi khởi động xong khơng thể thay đổi được nữa. const int HANG_SO = 100; 3.2.3 Kiểu liệt kê Enum là một cách thức để đặt tên cho các trị nguyên (các trị kiểu số nguyên, theo nghĩa nào đĩ tương tự như tập các hằng), làm cho chương trình rõ ràng, dễ hiểu hơn. Enum khơng cĩ hàm thành viên. Ví dụ tạo một enum tên là Ngay như sau: enum Ngay {Hai, Ba, Tu, Nam, Sau, Bay, ChuNhat}; Theo cách khai báo này enum ngày cĩ bảy giá trị nguyên đi từ 0 = Hai, 1 = Ba, 2 = Tư 7 = ChuNhat. Ví dụ 3-1 Sử dụng enum Ngay using System; public class EnumTest { enum Ngay {Hai, Ba, Tu, Nam, Sau, Bay, ChuNhat }; public static void Main() { int x = (int) Ngay.Hai; int y = (int) Ngay.Bay; Console.WriteLine("Thu Hai = {0}", x); Console.WriteLine("Thu Bay = {0}", y); } } Kết quả Thu Hai = 0 Thu Bay = 5 14
  23. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Mặc định enum gán giá trị đầu tiên là 0 các trị sau lớn hơn giá trị trước một đơn vị, và các trị này thuộc kiểu int. Nếu muốn thay đổi trị mặc định này ta phải gán trị mong muốn. Ví dụ 3-2 Sử dụng enum Ngay (2) using System; namespace ConsoleApplication { enum Ngay: byte { Hai=2,Ba,Tu,Nam,Sau,Bay,ChuNhat=10 }; class EnumTest { static void Main(string[] args) { byte x = (byte)Ngay.Ba; byte y = (byte)Ngay.ChuNhat; Console.WriteLine("Thu Ba = {0}", x); Console.WriteLine("Chu Nhat = {0}", y); Console.Read(); } } } Kết quả: Thu Ba = 3 Chu Nhat = 10 Kiểu enum ngày được viết lại với một số thay đổi, giá trị cho Hai là 2, giá trị cho Ba là 3 (Hai + 1) , giá trị cho ChuNhat là 10, và các giá trị này sẽ là kiểu byte. Cú pháp chung cho khai báo một kiểu enum như sau [attributes] [modifiers] enum identifier [:base-type] { enumerator-list }; attributes (tùy chọn): các thơng tin thêm (đề cập sau) modifiers (tùy chọn): public, protected, internal, private (các bổ từ xác định phạm vi truy xuất) identifer: tên của enum base_type (tùy chọn): kiểu số, ngoại trừ char enumerator-list: danh sách các thành viên. 3.2.4 Chuỗi Chuỗi là kiểu dựng sẵn trong C#, nĩ là một chuổi các ký tự đơn lẻ. Khi khai báo một biến chuỗi ta dùng từ khố string. Ví dụ khai báo một biến string lưu chuỗi "Hello World" string myString = "Hello World"; 3.2.5 Định danh Định danh là tên mà người lập trình chọn đại diện một kiểu, phương thức, biến, hằng, đối tượng của họ. Định danh phải bắt đầu bằng một ký tự hay dấu “_”. Định danh khơng được trùng với từ khố C# và phân biệt hoa thường. 15
  24. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 3.3 Biểu thức Bất kỳ câu lệnh định lượng giá trị được gọi là một biểu thức (expression). Phép gán sau cũng được gọi là một biểu thức vì nĩ định lượng giá trị được gán (là 32) x = 32; vì vậy phép gán trên cĩ thể được gán một lần nữa như sau y = x = 32; Sau lệnh này y cĩ giá trị của biểu thức x = 32 và vì vậy y = 32. 3.4 Khoảng trắng Trong C#, khoảng trống, dấu tab, dấu xuống dịng đều được xem là khoảng trắng (whitespace). Do đĩ, dấu cách dù lớn hay nhỏ đều như nhau nên ta cĩ: x = 32; cũng như x = 32; Ngoại trừ khoảng trắng trong chuỗi ký tự thì cĩ ý nghĩa riêng của nĩ. 3.5 Câu lệnh Cũng như trong C++ và Java một chỉ thị hồn chỉnh thì được gọi là một câu lệnh (statement). Chương trình gồm nhiều câu lệnh, mỗi câu lệnh kết thúc bằng dấu “;”. Ví dụ: int x; // là một câu lệnh x = 23; // một câu lệnh khác Ngồi các câu lệnh bình thường như trên, cĩ các câu lệnh khác là: lệnh rẽ nhánh khơng điều kiện, rẽ nhánh cĩ điều kiện và lệnh lặp. 3.5.1 Các lệnh rẽ nhánh khơng điều kiện Cĩ hai loại câu lệnh rẽ nhánh khơng điều kiện. Một là lệnh gọi phương thức: khi trình biên dịch thấy cĩ lời gọi phương thức nĩ sẽ tạm dừng phương thức hiện hành và nhảy đến phương thức được gọi cho đến hết phương thức này sẽ trở về phương thức cũ. Ví dụ 3-3 Gọi một phương thức using System; class Functions { static void Main( ) { Console.WriteLine("In Main! Calling SomeMethod( ) "); SomeMethod( ); Console.WriteLine("Back in Main( )."); } static void SomeMethod( ) { 16
  25. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Console.WriteLine("Greetings from SomeMethod!"); } } Kết quả: In Main! Calling SomeMethod( ) Greetings from SomeMethod! Back in Main( ). Cách thứ hai để tạo các câu lệnh rẽ nhánh khơng điều kiện là dùng từ khố: goto, break, continue, return, hay throw. Cách từ khĩa này sẽ được giới thiệu trong các phần sau. 3.5.2 Lệnh rẽ nhánh cĩ điều kiện Các từ khĩa if-else, while, do-while, for, switch-case, dùng để điều khiển dịng chảy chương trình. C# giữ lại tất cả các cú pháp của C++, ngoại trừ switch cĩ vài cải tiến. 3.5.2.1 Lệnh If else Cú pháp: if ( biểu thức logic ) khối lệnh; hoặc if ( biểu thức logic ) khối lệnh 1; else khối lệnh 2; Ghi chú: Khối lệnh là một tập các câu lện trong cặp dấu “{ }”. Bất kỳ nơi đâu cĩ câu lệnh thì ở đĩ cĩ thể viết bằng một khối lệnh. Biểu thức logic là biểu thức cho giá trị dúng hoặc sai (true hoặc false). Nếu “biểu thức logic” cho giá trị đúng thì “khối lệnh” hay “khối lệnh 1” sẽ được thực thi, ngược lại “khối lệnh 2” sẽ thực thi. Một điểm khác biệt với C++ là biểu thức trong câu lệnh if phải là biểu thức logic, khơng thể là biểu thức số. 3.5.2.2 Lệnh switch Cú pháp: switch ( biểu_thức_lựa_chọn ) { case biểu_thức_hằng : khối lệnh; lệnh nhảy; [ default : khối lệnh; lệnh nhảy; ] } Biểu thức lựa chọn là biểu thức sinh ra trị nguyên hay chuỗi. Switch sẽ so sánh biểu_thức_lựa_chọn với các biểu_thức_hằng để biết phải thực hiện với khối lệnh nào. Lệnh nhảy như break, goto để thốt khỏi câu switch và bắt buộc phải cĩ. 17
  26. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang int nQuyen = 0; switch ( sQuyenTruyCap ) { case “Administrator”: nQuyen = 1; break; case “Admin”: goto case “Administrator”; default: nQuyen = 2; break; } 3.5.3 Lệnh lặp C# cung cấp các lệnh lặp giống C++ như for, while, do-while và lệnh lặp mới foreach. Nĩ cũng hổ trợ các câu lệnh nhảy như: goto, break, continue và return. 3.5.3.1 Lệnh goto Lệnh goto cĩ thể dùng để tạo lệnh nhảy nhưng nhiều nhà lập trình chuyên nghiệp khuyên khơng nên dùng câu lệnh này vì nĩ phá vỡ tính cấu trúc của chương trình. Cách dùng câu lệnh này như sau: (giống như trong C++) 1. Tạo một nhãn 2. goto đến nhãn đĩ. 3.5.3.2 Vịng lặp while Cú pháp: while ( biểu_thức_logic ) khối_lệnh; Khối_lệnh sẽ được thực hiện cho đến khi nào biểu thức cịn đúng. Nếu ngay từ đầu biểu thức sai, khối lệnh sẽ khơng được thực thi. 3.5.3.3 Vịng lặp do while Cú pháp: do khối_lệnh while ( biếu_thức_logic ) Khác với while khối lệnh sẽ được thực hiện trước, sau đĩ biệu thức được kiểm tra. Nếu biểu thức đúng khối lệnh lại được thực hiện. 3.5.3.4 Vịng lặp for Cú pháp: for ( [khởi_tạo_biến_đếm]; [biểu_thức]; [gia_tăng_biến_đếm] ) khối lệnh; Ví dụ 3-4 Tính tổng các số nguyên từ a đến b int a = 10; int b = 100; int nTong = 0; 18
  27. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang for ( int i = a; i > dịch trái, dịch phải Quan hệ == != = bằng, khác, nhỏ/lớn hơn, nhỏ/lớn hơn hoặc bằng Gán = += -= *= /= %= &= phép gán |= ^= >= Chỉ số [] cách truy xuất phần tử của mảng Ép kiểu () Indirection và * -> [] & dùng cho con trỏ Address 3.6.1 Tốn tử gán (=) Tốn tử này cho phép thay đổi các giá trị của biến bên phải tốn tử bằng giá trị bên trái tốn tử. 19
  28. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 3.6.2 Nhĩm tốn tử tốn học C# dùng các tồn tử số học với ý nghĩa theo đúng tên của chúng như: + (cộng), – (trừ) , * (nhân) và / (chia). Tùy theo kiểu của hai tốn hạng mà tốn tử trả về kiểu tương ứng. Ngồi ra, cịn cĩ tốn tử % (lấy phần dư) được sử dụng trong các kiểu số nguyên. 3.6.3 Các tốn tử tăng và giảm C# cũng kế thừa từ C++ và Java các tốn tử: +=,-=, *=, /= , %= nhằm làm đơn giản hố. Nĩ cịn kế thừa các tốn tử tiền tố và hậu tố (như biến++, hay ++biến) để giảm bớt sự cồng kềnh trong các tốn tử cổ điển. 3.6.4 Các tốn tử quan hệ Các tốn tử quan hệ được dùng để so sánh hai giá trị với nhau và kết quả trả về cĩ kiểu Boolean. Tốn tử quan hệ gồm cĩ: == (so sánh bằng), != (so sánh khác), > (so sánh lớn hơn), >= (lớn hơn hay bằng), > Dịch trái, dịch phải Quan hệ = is nhỏ hơn, lớn hơn, nhỏ hơn hay bằng, lớn hơn hay bằng và là Bằng == != bằng, khác Logic trên bit AND & Và trên bit. XOR ^ Xor trên bit OR | hoặc trên bit 20
  29. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Điều kiện AND && Và trên biểu thức điều kiện Điều kiện OR || Hoặc trên biểu thức điều kiện Điều kiện ?: điều kiện tương tự if Assignment = *= /= %= += -= > &= ^= |= 3.6.7 Tốn tử tam phân Cú pháp: ? : ; Ý nghĩa: Nếu biểu thức điều kiện đúng thì thực hiện biểu thức 1. Nếu sai thì thực hiện biểu thức 2. 3.7 Tạo vùng tên Như đã cĩ giải thích trong phân tích ví dụ HelloWorld, vùng tên là một cách tổ chức mã nguồn thành các nhĩm cĩ ngữ nghĩa liên quan. Ví dụ: Trong mơ hình kiến trúc 3 lớp (3 tầng, tiếng Anh là 3 – tier Architecture) chia một ứng dụng ra thành 3 tầng: tầng giao diện, tầng nghiệp vụ và tầng dữ liệu (Presentation, Bussiness và Data). Ta cĩ thể chia dự án thành 3 vùng tên tương ứng: Presentation, Bussiness và Data. Các vùng tên này chứa các lớp thuộc về tầng của mình. Một vùng tên chứa các lớp và các vùng tên con khác. Vậy trong ví dụ trên ta sẽ tạo một vùng tên chung cho ứng dụng là MyApplication và ba vùng tên kia sẽ là ba vùng tên con của vùng tên MyApplication. Cách này giải quyết được trường hợp nếu ta cĩ nhiều dự án mà chỉ cĩ 3 vùng tên và dẫn đến việc khơng biết một lớp thuộc vùng tên Data nhưng khơng biết thuộc dự án nào. Sơ đồ cây vùng tên MyApplication Presentation Bussiness Data vùng tên con Các lớp vùng tên con Các lớp vùng tên con Các lớp Vùng tên con được truy xuất thơng qua tên vùng tên cha cách nhau bằng dấu chấm. Để khai báo vùng tên ta sử dụng từ khĩa namespace. Ví dụ dưới đây là 2 cách khai báo các vùng tên trong ví dụ ở trên. 21
  30. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Cách 1 namespace MyApplication { namespace Presentation { // khai báo lớp // khai báo vùng tên con } namespace Bussiness { // khai báo lớp // khai báo vùng tên con } namespace Data { // khai báo lớp // khai báo vùng tên con } } Cách 2 namespace MyApplication.Presentation { // khai báo lớp // khai báo vùng tên con } namespace MyApplication.Bussiness { // khai báo lớp // khai báo vùng tên con } namespace MyApplication.Data { // khai báo lớp // khai báo vùng tên con } Cách khai báo vùng tên thứ nhất chỉ tiện nếu các vùng tên nằm trên cùng một tập tin. Cách thứ hai tiện lợi hơn khi các vùng tên nằm trên nhiều tập tin khác nhau. 3.8 Chỉ thị tiền xử lý Khơng phải mọi câu lệnh đều được biên dịch cùng lúc mà cĩ một số trong chúng được biên dịch trước một số khác. Các câu lệnh như thế này gọi là các chỉ thị tiền xử lý. Các chỉ thị tiền xử lý được đặt sau dấu #. 3.8.1 Định nghĩa các định danh #define DEBUG định nghĩa một định danh tiền xử lý (preprocessor identifier) DEBUG. Mặc dù các chỉ thị tiền xử lý cĩ thể định nghĩa ở đâu tuỳ thích nhưng định danh tiền xử lý bắt buộc phải định nghĩa ở đầu của chương trình, trước cả từ khĩa using. Do đĩ, ta cần trình bày như sau: #define DEBUG // mã nguồn bình thường - khơng ảnh hưởng bởi bộ tiền xử lý 22
  31. Những cơ sở của ngơn ngữ C# Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang #if DEBUG // mã nguồn được bao gồm trong chương trình // khi chạy dưới chế độ debug #else // mã nguồn được bao gồm trong chương trình // khi chạy dưới chế độ khơng debug #endif // các đoạn mã nguồn khơng ảnh hưởng tiền xử lý Trình biên dịch nhảy đến các đoạn thoả điều kiện tiền biên dịch để biên dịch trước. 3.8.2 Hủy một định danh Ta hủy một định danh bằng cách dùng #undef. Bộ tiền xử lý duyệt mã nguồn từ trên xuống dưới, nên định danh được định nghĩa từ #define, hủy khi gặp #undef hay đến hết chương trình. Ta sẽ viết là: #define DEBUG #if DEBUG // mã nguồn được biên dịch #endif #undef DEBUG #if DEBUG // mã nguồn sẽ khơng được biên dịch #endif 3.8.3 #if, #elif, #else và #endif Đây là các chỉ thị để chọn lựa xem cĩ tiền biên dịch hay khơng. Các chỉ thị trên cĩ ý nghĩa tương tự như câu lệnh điều kiện if - else. Quan sát ví dụ sau: #if DEBUG // biên dịch đoạn mã này nếu DEBUG được định nghĩa #elif TEST // biên dịch đoạn mã này nếu DEBUG khơng được định nghĩa // nhưng TEST được định nghĩa #else // biên dịch đoạn mã này nếu DEBUG lẫn TEST // khơng được định nghĩa #endif 3.8.4 Chỉ thị #region và #endregion Chỉ thị phục vụ cho các cơng cụ IDE như VS.NET cho phép mở/đĩng các ghi chú. #region Đĩng mở một đoạn mã // mã nguồn #endregion khi này VS.NET cho phép đĩng hoặc mở vùng mã này. Ví dụ trên đang ở trạng thái mở. Khi ở trạng thái đĩng nĩ vhư sau Đĩng mở một đoạn mã 23
  32. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 4 Lớp và đối tượng Đối tượng là một trị cĩ thể được tạo ra, lưu giữ và sử dụng. Trong C# tất cả các biến đều là đối tượng. Các biến kiểu số, kiểu chuỗi đều là đối tượng. Mỗi một đối tượng đều cĩ các biến thành viên để lưu giữ dữ liệu và cĩ các phương thức (hàm) để tác động lên biến thành viên. Mỗi đối tượng thuộc về một lớp đối tương nào đĩ. Các đối tượng cĩ cùng lớp thì cĩ cùng các biến thành viên và phương thức. 4.1 Định nghĩa lớp Định nghĩa một lớp mới với cú pháp như sau: [attribute][bổ từ truy xuất] class định danh [:lớp cơ sở] { thân lớp } Ví dụ 4-1 Khai báo một lớp public class Tester { public static int Main( ) { } } Khi khai báo một lớp ta định nghĩa các đặc tính chung của tất cả các đối tượng của lớp và các hành vi của chúng. Ví dụ 4-2 Khai báo, tạo và sử dựng một lớp using System; public class Time { // phương thức public public void DisplayCurrentTime( ) { Console.WriteLine( "stub for DisplayCurrentTime" ); } // các biến private int Year; int Month; int Date; int Hour; int Minute; int Second; } public class Tester { static void Main( ) { Time t = new Time( ); t.DisplayCurrentTime( ); } 24
  33. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang } 4.1.1 Bổ từ truy xuất Bổ từ truy xuất xác định thành viên (nĩi tắt của biến thành viên và phương thức thành viên) nào của lớp được truy xuất từ lớp khác. Cĩ các loại kiểu truy xuất sau: Bảng 4-1 Các bổ từ truy xuất Từ khĩa Giải thích public Truy xuất mọi nơi protected Truy xuất trong nội bộ lớp hoặc trong các lớp con internal Truy xuất nội trong chương trình (assembly) protected internal Truy xuất nội trong chương trình (assembly) và trong các lớp con private (mặc định) Chỉ được truy xuất trong nội bộ lớp 4.1.2 Các tham số của phương thức Mỗi phương thức cĩ thể khơng cĩ tham số mà cũng cĩ thể cĩ nhiều tham số. Các tham số theo sau tên phương thức và đặt trong cặp ngoặc đơn. Ví dụ như phương thức SomeMethod sau: Ví dụ 4-3 Các tham số và cách dùng chúng trong phương thức using System; public class MyClass { public void SomeMethod(int firstParam, float secondParam) { Console.WriteLine("Here are the parameters received: {0}, {1}", firstParam, secondParam); } } public class Tester { static void Main( ) { int howManyPeople = 5; float pi = 3.14f; MyClass mc = new MyClass( ); mc.SomeMethod(howManyPeople, pi); } } 4.2 Tạo đối tượng Tạo một đối tượng bẳng cách khai báo kiểu và sau đĩ dùng từ khố new để tạo như trong Java và C++. 25
  34. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 4.2.1 Hàm dựng - Constructor Hàm dựng là phương thức đầu tiên được triệu gọi và chỉ gọi một lần khi khởi tạo đối tượng, nĩ nhằm thiết lập các tham số đầu tiên cho đối tượng. Tên hàm dựng trùng tên lớp; cịn các mặt khác như phương thức bình thường. Nếu lớp khơng định nghĩa hàm dựng, trình biên dịch tự động tạo một hàm dựng mặc định. Khi đĩ các biến thành viên sẽ được khởi tạo theo các giá trị mặc định: Bảng 4-2 Kiểu cơ sở và giá trị mặc định Kiểu Giá trị mặc định số (int, long, ) 0 bool false char ‘\0’ (null) enum 0 Tham chiếu null Ví dụ 4-4 Cách tạo hàm dựng public class Time { // public accessor methods public void DisplayCurrentTime( ) { System.Console.WriteLine("{0}/{1}/{2} {3}:{4}:{5}", Month, Date, Year, Hour, Minute, Second); } // constructor public Time(System.DateTime dt) { Year = dt.Year; Month = dt.Month; Date = dt.Day; Hour = dt.Hour; Minute = dt.Minute; Second = dt.Second; } // private member variables int Year; int Month; int Date; int Hour; int Minute; int Second; } public class Tester { static void Main( ) { System.DateTime currentTime = System.DateTime.Now; Time t = new Time(currentTime); t.DisplayCurrentTime( ); 26
  35. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang } } Kết quả: 11/16/2000 16:21:40 4.2.2 Khởi tạo Ta cĩ thể khởi tạo giá tri các biến thành viên theo ý muốn bằng cách khởi tạo nĩ trong constructor của lớp hay cĩ thể gán vào trực tiếp lúc khai báo. Với giá trị khởi tạo này thì khi một đối tượng khai báo kiểu của lớp này thì giá trị ban đầu là các giá trị khởi tạo chứ khơng phải là giá trị mặc định. 4.2.3 Hàm dựng sao chép Hàm dựng sao chép (copy constructor) là sao chép tồn bộ nội dung các biến từ đối tượng đã tồn tại sang đối tượng mới khởi tạo. Ví dụ 4-5 Một hàm dựng sao chép public Time(Time existingTimeObject) { Year = existingTimeObject.Year; Month = existingTimeObject.Month; Date = existingTimeObject.Date; Hour = existingTimeObject.Hour; Minute = existingTimeObject.Minute; Second = existingTimeObject.Second; } 4.2.4 Từ khố this Từ khố this được dùng để tham chiếu đến chính bản thân của đối tượng đĩ. Ví dụ: public void SomeMethod (int hour) { this.hour = hour; } 4.3 Sử dụng các thành viên tĩnh Các đặc tính và phương thức của một lớp cĩ thể là thành viên thể hiện (instance member) hay thành viên tĩnh. Thành viên thể hiện thì kết hợp với thể hiện của một kiểu, trong khi các thành viên của static nĩ lại là một phần của lớp. Ta cĩ thể truy cập các thành viên static thơng qua tên của lớp mà khơng cần tạo một thể hiện lớp. 4.3.1 Cách gọi một thành viên tĩnh Phương thức tĩnh (static) được nĩi là hoạt động trong lớp. Do đĩ, nĩ khơng thể được tham chiếu this chỉ tới. Phương thức static cũng khơng truy cập trực tiếp vào các phương thức khơng static được mà phải dùng qua thể hiện của đối tượng. Ví dụ 4-6 Cách sử dụng phương thức tĩnh using System; 27
  36. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang public class MyClass { public void SomeMethod(int firstParam, float secondParam) { Console.WriteLine( "Here are the parameters received: {0}, {1}", firstParam, secondParam); } } public class Tester { static void Main( ) { int howManyPeople = 5; float pi = 3.14f; MyClass mc = new MyClass( ); mc.SomeMethod(howManyPeople, pi); } } Trong ví dụ trên phương thức Main() là tĩnh và phương thức SomeMethod() khơng là tĩnh. 4.3.2 Sử dụng hàm dựng tĩnh Hàm dựng tĩnh (static constructor) sẽ được chạy trước khi bất kỳ đối tượng nào tạo ra.Ví dụ: static Time( ) { Name = "Time"; } Khi dùng hàm dựng tĩnh phải khá thận trọng vì nĩ cĩ thể cĩ kết quả khĩ lường. 4.3.3 Hàm dựng private Khi muốn tạo một lớp mà khơng cho phép tạo bất kỷ một thể hiện nào của lớp thì ta dùng hàm dựng private. 4.3.4 Sử dụng các trường tĩnh Cách dùng chung các biến thành viên tĩnh là giữ vết của một số các thể hiện mà hiện tại nĩ đang tồn tại trong lớp đĩ. Ví dụ 4-7 Cách dùng trường tĩnh using System; public class Cat { public Cat( ) { instances++; } public static void HowManyCats( ) { 28
  37. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Console.WriteLine("{0} cats adopted", instances); } private static int instances = 0; } public class Tester { static void Main( ) { Cat.HowManyCats( ); Cat frisky = new Cat( ); Cat.HowManyCats( ); Cat whiskers = new Cat( ); Cat.HowManyCats( ); } } Kết quả: 0 cats adopted 1 cats adopted 2 cats adopted Ta cĩ thể thấy được rằng phương thức static cĩ thể truy cập vào biến static. 4.4 Hủy đối tượng Giống với Java, C# cũng cung cấp bộ thu dọn rác tự động nĩ sẽ ngầm hủy các biến khi khơng dùng. Tuy nhiên trong một số trường hợp ta cũng cần hủy tường minh, khi đĩ chỉ việc cài đặt phương thức Finalize(), phương thức này sẽ được gọi bởi bộ thu dọn rác. Ta khơng cần phải gọi phương thức này. 4.4.1 Hủy tử của C# Hủy tử của C# cũng giống như hủy tử trong C++. Khai báo một hủy tử theo cú pháp: ~ () {} trong đĩ, định danh của hủy tử trùng với dịnh danh của lớp. Để hủy tường minh ta gọi phương thức Finalize() của lớp cơ sở trong nội dung của hủy tử này. 4.4.2 Finalize hay Dispose Finalize khơng được pháp gọi tường minh; tuy nhiên trong trường hợp ta đang giữ mơt tài nguyên hệ thống và hàm gọi cĩ khả năng giải phĩng tài nguyên này, ta sẽ cài đặt giao diện IDisposable (chí cĩ một phương thức Dispose). Giao diện sẽ được đề cậpp ở chương sau. 4.4.3 Câu lệnh using Bởi vì ta khơng thể chắc rằng Dispose() sẽ được gọi và vì việc giải phĩng tài nguyên khơng thể xác định được, C# cung cấp cho ta lệnh using để đảm bảo rằng Dispose() sẽ được gọi trong thời gian sớm nhất. Ví dụ sau minh hoạ vấn đề này: 29
  38. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Ví dụ 4-8 Sử dụng using using System.Drawing; class Tester { public static void Main( ) { using (Font theFont = new Font("Arial", 10.0f)) { // sử dụng theFont } // phương thức Dispose của theFont được gọi Font anotherFont = new Font("Courier",12.0f); using (anotherFont) { // sử dụng anotherFont } // phương thức Dispose của anotherFont được gọi } } 4.5 Truyền tham số C# cung cấp các tham số ref để h iệu chỉnh giá trị của những đối tượng bằng các tham chiếu. 4.5.1 Truyền bằng tham chiếu Một hàm chỉ cĩ thể trả về một giá trị. Trong trường hợp muốn nhận về nhiều kết quả, ta sử dụng chính các tham số truyền cho hàm như các tham số cĩ đầu ra (chứa trị trả về). Ta gọi tham số truyền theo kiểu này là tham chiếu. Trong C#, tất cả các biến cĩ kiểu tham chiếu sẽ mặc định là tham chiếu khi các biến này được truyền cho hàm. Các biến kiểu giá trị để khai báo tham chiếu, sử dụng từ khĩa ref. Ví dụ 4-9 Trị trả về trong tham số public class Time { // một phương thức public public void DisplayCurrentTime( ) { System.Console.WriteLine("{0}/{1}/{2} {3}:{4}:{5}", Month, Date, Year, Hour, Minute, Second); } public int GetHour( ) { return Hour; } public void GetTime(ref int h, ref int m, ref int s) { h = Hour; m = Minute; s = Second; } // hàm dựng public Time(System.DateTime dt) 30
  39. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang { Year = dt.Year; Month = dt.Month; Date = dt.Day; Hour = dt.Hour; Minute = dt.Minute; Second = dt.Second; } // biến thành viên private private int Year; private int Month; private int Date; private int Hour; private int Minute; private int Second; } public class Tester { static void Main( ) { System.DateTime currentTime = System.DateTime.Now; Time t = new Time(currentTime); t.DisplayCurrentTime( ); int theHour = 0; int theMinute = 0; int theSecond = 0; t.GetTime(ref theHour, ref theMinute, ref theSecond); System.Console.WriteLine("Current time: {0}:{1}:{2}", theHour, theMinute, theSecond); } } Kết quả: 11/17/2000 13:41:18 Current time: 13:41:18 4.5.2 Truyền tham số đầu ra (out parameter) Như đã cĩ đề ập ở các chương trước, dể sử dụng được, một biến phải được khai báo và khởi tạo giá trị ban đầu. Như trong Ví dụ 4-9 các biến theHour, theMinute, theSecond phải được khởi tạo giá trị 0 trước khi truyền cho hàm GetTime. Sau lời gọi hàm thì giá trị các biến sẽ thay đổi ngay, vì vậy C# cung cấp từ khĩa out để khơng cần phải kho8\73i tạo tham số trước khi dùng. Ta sửa khai báo hàm GetTime trong ví dụ trên như sau: public void GetTime(out int h, out int m, out int s) Hàm Main() khơng cần khởi tạo trước tham số int theHour, theMinute, theSecond; t.GetTime(out theHour, out theMinute, out theSecond); Vì các tham số khơng được khời gán trước nên trong thân hàm (như trường hợp này là GetTime) khơng thể sử dung các tham số (thực hiện phép lấy giá trị tham số) này trước khi khởi gán lại trong thân hàm. Ví dụ public void GetTime(out int h, out int m, out int s) { 31
  40. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang int nKhong_y_nghia = h; // lỗi, h chưa khởi gán } 4.6 Nạp chồng phương thức và hàm dựng Ta muốn cĩ nhiều phương thức cùng tên mà mỗi phương thức lại cĩ các tham số khác nhau, số lượng tham số cũng cĩ thể khác nhau. Như vậy ý nghĩa của các phương thức được trong sáng hơn và các phương thức linh động hơn trong nhiều trường hợp. Nạp chồng cho phép ta làm được việc này. Ví dụ 4-10 Nạp chồng hàm dựng public class Time { // public accessor methods public void DisplayCurrentTime( ) { System.Console.WriteLine("{0}/{1}/{2} {3}:{4}:{5}", Month, Date, Year, Hour, Minute, Second); } // constructors public Time(System.DateTime dt) { Year = dt.Year; Month = dt.Month; Date = dt.Day; Hour = dt.Hour; Minute = dt.Minute; Second = dt.Second; } public Time(int Year, int Month, int Date, int Hour, int Minute, int Second) { this.Year = Year; this.Month = Month; this.Date = Date; this.Hour = Hour; this.Minute = Minute; this.Second = Second; } // private member variables private int Year; private int Month; private int Date; private int Hour; private int Minute; private int Second; } public class Tester { static void Main( ) { System.DateTime currentTime = System.DateTime.Now; Time t = new Time(currentTime); t.DisplayCurrentTime( ); Time t2 = new Time(2000,11,18,11,03,30); t2.DisplayCurrentTime( ); 32
  41. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang } } 4.7 Đĩng gĩi dữ liệu với property Trong lập trình C++, thơng thường để đọc hoặc gán giá trị cho biến thành viên, lập trình viên thường viết hai hàm get và set tương ứng cho biến. C# cung cấp khai báo hàm chung gọi là property cho hàm get và set. Ví dụ: trong lớp DocGia cĩ biến thành viên m_sHoTen, cài đặt Property cho biến thành viên này như sau: public string HoTen { get { return m_sHoTen; } set { m_sHoTen = value; } } Property cĩ một vài khác biệt so với hàm thành viên. Thứ nhất khai báo Property khơng cĩ tham số và cặp ngoặc. Trong thân property dùng hai từ khĩa get/set tương ứng cho hai hành động lấy/thiết đặt giá trị thuộc tính. Trong thân set, cĩ biến mặc dịnh là value, biến này sẽ mang kiểu đã được khai báo property, như trong trường hợp trên là string. Biến value sẽ nhận giá trị được gán cho Property. Cách sử dụng một Property như sau: 1 // trong thân của một hàm 2 DocGia dgMoi = new DocGia(); 3 4 // sử dung property set 5 dgMoi.HoTen = "Nguyễn Văn A"; 6 7 // sử dụng property get 8 string ten = dgMoi.HoTen; //ten cĩ giá trị "Nguyễn Văn A" Ở dịng mã thứ 5, khối set trong property HoTen sẽ được gọi, biến value sẽ cĩ giá trị của biến nằm sau phép gán (trong trường hợp này là "Nguyễn Van A"). Nếu trong thân hàm khơng cài đặt hàm set, property sẽ cĩ tính chỉ đọc, phép gán sẽ bị cấm. Ngược lại nếu khơng cài đặt hàm get, property sẽ cĩ tính chỉ ghi. Ví dụ 4-11 Minh họa dùng một property public class Time { // public accessor methods public void DisplayCurrentTime( ) { System.Console.WriteLine("Time\t: {0}/{1}/{2} {3}:{4}:{5}", month, date, year, hour, minute, second); } // constructors public Time(System.DateTime dt) { year = dt.Year; month = dt.Month; date = dt.Day; 33
  42. Lớp và đối tượng Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang hour = dt.Hour; minute = dt.Minute; second = dt.Second; } // tạo một đặc tính public int Hour { get { return hour; } set { hour = value; } } // các biến thành viên kiểu private private int year; private int month; private int date; private int hour; private int minute; private int second; } public class Tester { static void Main( ) { System.DateTime currentTime = System.DateTime.Now; Time t = new Time(currentTime); t.DisplayCurrentTime( ); int theHour = t.Hour; System.Console.WriteLine("\nRetrieved the hour: {0}\n", theHour); theHour++; t.Hour = theHour; System.Console.WriteLine("Updated the hour: {0}\n", theHour); } } 4.7.1 Phương thức get Thân của phương thức truy cập get cũng giống như các phương thức khác nhưng phương thức này trả vể một đối tượng kiểu là một đặc tính của lớp. Ví dụ muốn lấy Hour như sau: get { return hour; } 4.7.2 Phương thức set Phương thức set thiết lập giá trị một property của đối tượng và cĩ trị trả về là void. Phương thức set cĩ thể ghi vào cơ sở dữ liệu hay cập nhật biến thành viên khi cần. Ví dụ: set { hour = value; } 4.7.3 Các trường chỉ đọc C# cung cấp từ khố readonly để khai báo các biến thành viên. Các biến khai báo kiểu này chỉ cho phép gán giá trị cho biến một lần vào lúc khởi tạo qua constructor. 34
  43. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 5 Thừa kế và Đa hình Thừa kế là cách tạo mới một lớp từ những lớp cĩ sẵn. Tức là nĩ cho phép tái sử dụng lại mã nguồn đã viết trong lớp cĩ sẵn. Thừa kế nĩi đơn giản là việc tạo một đối tượng khác B thừa hưởng tất cả các đặc tính của lớp A. Cách này gọi là đơn thừa kế. Nếu lớp B muốn cĩ đặc tính của nhiều lớp A1, A2 thì gọi là đa thừa kế. Đa thừa kế là khái niệm rất khĩ cài đặt cho các trình biên dịch. C# cũng như nhiều ngơn ngữ khác tìm cách tránh né khái niệm này. Đa hình là việc lớp B thừa kế các đặc tính từ lớp A nhưng cĩ thêm một số cài đặt riêng. 5.1 Đặc biệt hố và tổng quát hố Sự đặc biệt và tổng quát hố cĩ mối quan hệ tương hổ và phân cấp. Khi ta nĩi ListBox và Button là những cửa sổ (Window), cĩ nghĩa rằng ta tìm thấy được đầy đủ các đặc tính và hành vi của Window đều tồn tại trong hai loại trên. Ta nĩi rằng Window là tổng quát hố của ListBox và Button; ngược lại ListBox và Button là hai đặc biệt hố của Window 5.2 Sự kế thừa Trong C#, mối quan hệ chi tiết hố là một kiểu kế thừa. Sự kế thừa khơng cho mang ý nghĩa chi tiết hố mà cịn mang ý nghĩa chung của tự nhiên về mối quan hệ này. Khi ta nĩi rằng ListBox kế thửa từ Window cĩ nghĩa là nĩ chi tiết hố Window. Window được xem như là lớp cơ sở (base class) và ListBox được xem là lớp kế thừa (derived class). Lớp ListBox này nhận tất cả các đặc tính và hành vi của Window và chi tiết hố nĩ bằng một số thuộc tính và phương thức của nĩ cần. 5.2.1 Thực hiện kế thừa Trong C#, khi ta tạo một lớp kế thừa bằng cách cơng một thêm dấu “:” và sau tên của lớp kế thừa và theo sau đĩ là lớp cơ sở như sau: public class ListBox : Window cĩ nghĩa là ta khai báo một lớp mới ListBox kế thừa từ lớp Window. Lớp kế thừa sẽ thừa hưởng được tất các phương thức và biến thành viên của lớp cơ sở, thậm chí cịn thừa hưởng cả các thành viên mà cơ sở đã thừa hưởng. Ví dụ 5-1 Minh hoạ cách dùng lớp kế thừa public class Window { 35
  44. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang // constructor takes two integers to // fix location on the console public Window(int top, int left) { this.top = top; this.left = left; } // simulates drawing the window public void DrawWindow( ) { System.Console.WriteLine("Drawing Window at {0}, {1}", top, left); } // these members are private and thus invisible // to derived class methods; we'll examine this // later in the chapter private int top; private int left; } // ListBox kế thừa từ Window public class ListBox : Window { // thêm tham số vào constructor public ListBox( int top, int left, string theContents): base(top, left) // gọi constructor cơ sở { mListBoxContents = theContents; } // tạo một phương thức mới bởi vì trong // phương thức kế thừa cĩ sự thay đổi hành vi public new void DrawWindow( ) { base.DrawWindow( ); // gọi phương thức cơ sở System.Console.WriteLine ("Writing string to the listbox: {0}", mListBoxContents); } private string mListBoxContents; // biến thành viên mới } public class Tester { public static void Main( ) { // tạo một thể hiện cơ sở Window w = new Window(5,10); w.DrawWindow( ); // tạo một thề hiện kế thừa ListBox lb = new ListBox(20,30,"Hello world"); lb.DrawWindow( ); } } Kết quả: Drawing Window at 5, 10 Drawing Window at 20, 30 Writing string to the listbox: Hello world 36
  45. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 5.2.2 Gọi hàm dựng lớp cơ sở Trong Ví dụ 5-1 lớp ListBox thừa kế từ Window và cĩ hàm dựng ba tham số. Trong hàm dựng của ListBox cĩ lời gọi đến hàm dựng của Window thơng qua từ khố base như sau: public ListBox( int top, int left, string theContents): base(top, left) // gọi constructor cơ sở Bởi vì các hàm dựng khơng được thừa kế nên lớp kế thừa phải thực hiện hàm dựng của riêng nĩ và chỉ cĩ thể dùng hàm dựng cơ sở thơng qua lời gọi tường minh. Nếu lớp cơ sở cĩ hàm dựng mặc định thì hàm dựng lớp kế thừa khơng cần thiết phải gọi hàm dựng cơ sở một cách tường minh (mặc định được gọi ngầm). 5.2.3 Gọi các phương thức của lớp cơ sở Để gọi các phương thức của lớp cơ sở C# cho phép ta dùng từ khố base để gọi đến các phương thức của lớp cơ sở hiện hành. base.DrawWindow( ); // gọi phương thức cơ sở 5.2.4 Cách điều khiển truy cập Cách truy cập vào các thành viên của lớp được giới hạn thơng qua cách dùng các từ khố khai báo kiểu truy cập và hiệu chỉnh (như trong chương 4.1). Xem Bảng 4-1 Các bổ từ truy xuất 5.3 Đa hình Đa hình là việc lớp B thừa kế các đặc tính từ lớp A nhưng cĩ thêm một số cài đặt riêng. Đa hình cũng là cách cĩ thể dùng nhiều dạng của một kiểu mà khơng quan tâm đến chi tiết. 5.3.1 Tạo kiểu đa hình ListBox và Button đều là một Window, ta muốn cĩ một form để giữ tập hợp tất cả các thể hiện của Window để khi một thể hiện nào được mở thì nĩ cĩ thể bắt Window của nĩ vẽ lên. Ngắn gọn, form này muốn quản lý mọi cư xử của tất cà các đối tượng đa hình của Window. 5.3.2 Tạo phương thức đa hình Tạo phương thức đa hình, ta cần đặt từ khố virtual trong phương thức của lớp cơ sở. Ví dụ như: public virtual void DrawWindow( ) Trong lớp kế thừa để nạp chồng lại mã nguồn của lớp cơ sở ta dùng từ khố override khi khai báo phương thức và nội dung bên trong viết bình thường. Ví dụ về nạp chồng phương thức DrawWindow: public override void DrawWindow( ) { 37
  46. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang base.DrawWindow( ); // gọi phương thức của lớp co sở Console.WriteLine ("Writing string to the listbox: {0}", listBoxContents); } Dùng hình thức đa hình phương thức này thì tuỳ kiểu khai báo của đối tượng nào thì nĩ dùng phương thức của lớp đĩ. 5.3.3 Tạo phiên bản với từ khố new và override Khi cần viết lại một phương thức trong lớp kế thừa mà đã cĩ trong lớp cơ sở nhưng ta khơng muốn nạp chồng lại phương thức virtual trong lớp cơ sở ta dùng từ khố new đánh dấu trước khi từ khố virtual trong lớp kế thừa. public class ListBox : Window { public new virtual void Sort( ) { } 5.4 Lớp trừu tượng Phương thức trừu tượng là phương thức chỉ cĩ tên thơi và nĩ phải được cài đặt lại ở tất các các lớp kế thừa. Lớp trừu tượng chỉ thiết lập một cơ sở cho các lớp kế thừa mà nĩ khơng thể cĩ bất kỳ một thể hiện nào tồn tại. Ví dụ 5-2 Minh hoạ phương thức và lớp trừu tượng using System; abstract public class Window { // constructor takes two integers to // fix location on the console public Window(int top, int left) { this.top = top; this.left = left; } // simulates drawing the window // notice: no implementation abstract public void DrawWindow( ); // these members are private and thus invisible // to derived class methods. We'll examine this // later in the chapter protected int top; protected int left; } // ListBox derives from Window public class ListBox : Window { // constructor adds a parameter public ListBox(int top, int left, string contents): base(top, left) // call base constructor { listBoxContents = contents; } // an overridden version implementing the // abstract method 38
  47. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang public override void DrawWindow( ) { Console.WriteLine("Writing string to the listbox: {0}", listBoxContents); } private string listBoxContents; // new member variable } public class Button : Window { public Button( int top, int left): base(top, left) { } // implement the abstract method public override void DrawWindow( ) { Console.WriteLine("Drawing a button at {0}, {1}\n", top, left); } } public class Tester { static void Main( ) { Window[] winArray = new Window[3]; winArray[0] = new ListBox(1,2,"First List Box"); winArray[1] = new ListBox(3,4,"Second List Box"); winArray[2] = new Button(5,6); for (int i = 0;i < 3; i++) { winArray[i].DrawWindow( ); } } } 5.4.1 Giới hạn của lớp trừu tượng Ví dụ trên, phương thức trừu tượng DrawWindow() của lớp trừu tượng Window được lớp ListBox kế thừa. Như vậy, các lớp sau này kế thừa từ lớp ListBox đều phải thực hiện lại phương thức DrawWindow(), đây là điểm giới hạn của lớp trừu tượng. Hơn nữa, như thế sau này khơng bao giờ ta tạo được lớp Window đúng nghĩa. Do vậy, nên chuyển lớp trừu tượng thành giao diện trừu tượng. 5.4.2 Lớp niêm phong Lớp niêm phong với ý nghĩa trái ngược hẳn với lớp trừu tượng. Lớp niêm phong khơng cho bất kỳ lớp nào khác kế thừa nĩ. Ta dùng từ khố sealed để thay cho từ khố abstract để được lớp này. 5.5 Lớp gốc của tất cả các lớp: Object Trong C#, các lớp kế thừa tạo thành cây phân cấp và lớp cao nhất (hay lớp cơ bản nhất) chính là lớp Object. Các phương thức của lớp Object như sau: 39
  48. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Bảng 5-1 Các phương thức của lớp đối tượng Object Phương thức Ý nghĩa sử dụng Equals So sánh giá trị của hai đối tượng GetHashCode GetType Cung cấp kiểu truy cập của đối tượng ToString Cung cấp một biểu diễn chuổi của đối tượng Finalize() Xố sạch bộ nhớ tài nguyên MemberwiswClone Tạo sao chép đối tượng; nhưng khơng thực thi kiểu Ví dụ 5-3 Minh hoạ việc kế thừa lớp Object using System; public class SomeClass { public SomeClass(int val) { value = val; } public virtual string ToString( ) { return value.ToString( ); } private int value; } public class Tester { static void Main( ) { int i = 5; Console.WriteLine("The value of i is: {0}", i.ToString( )); SomeClass s = new SomeClass(7); Console.WriteLine("The value of s is {0}", s.ToString( )); } } Kết quả: The value of i is: 5 The value of s is 7 5.6 Kiểu Boxing và Unboxing Boxing và unboxing là tiến trình cho phép kiểu giá trị (value type) được đối xử như kiểu tham chiếu (reference type). Biến kiểu giá trị được "gĩi (boxed)" vào đối tượng Object, sau đĩ ngươc lại được "tháo (unboxed)" về kiểu giá trị như cũ. 5.6.1 Boxing là ngầm định Boxing là tiến trình chuyển đổi một kiểu giá trị thành kiểu Object. Boxing là một giá trị được định vị trong một thể hiện của Object. 40
  49. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Hình 5-1 Kiểu tham chiếu Boxing Boxing là ngầm định khi ta cung cấp một giá trị ở đĩ một tham chiếu đến giá trị này và giá trị được chuyển đổi ngầm định. Ví dụ 5-4 Minh họa boxing using System; class Boxing { public static void Main( ) { int i = 123; Console.WriteLine("The object value = {0}", i); } } Console.WriteLine() mong chờ một đối tượng, khơng phải là số nguyên. Để phù hợp với phương thức, kiểu interger được tự động chuyển bởi CLR và ToString() được gọi để lấy kết quả đối tượng. Đặc trưng này cho phép ta tạo các phương thức lấy một đối tượng như là một tham chiếu hay giá trị tham số, phương thức sẽ làm việc với nĩ. 5.6.2 Unboxing phải tường minh Trả kết quả của một đối tượng về một kiểu giá trị, ta phải thực hiện mở tường minh nĩ. Ta nên thiết lập theo hai bước sau: 1. Chắc chắn rằng đối tượng là thể hiện của một trị đã được box. 2. Sao chép giá trị từ thể hiện này thành giá trị của biến. 41
  50. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Hình 5-2 Boxing và sau đĩ unboxing Ví dụ 5-5 Minh họa boxing và unboxing using System; public class UnboxingTest { public static void Main( ) { int i = 123; //Boxing object o = i; // unboxing (must be explict) int j = (int) o; Console.WriteLine("j: {0}", j); } } 5.7 Lớp lồng Lớp được khai báo trong thân của một lớp được gọi là lớp nội (inner class) hay lớp lồng (nested class), lớp kia gọi là lớp ngoại (outer class). Lớp nội cĩ thuận lợi là truy cập được trực tiếp tất cả các thành viên của lớp ngồi. Một phương thức của lớp nội cũng cĩ thể truy cập đến các thành viên kiểu private của các lớp ngồi. Hơn nữa, lớp nội nĩ ẩn trong lớp ngồi so với các lớp khác, nĩ cĩ thể là thành viên kiểu private của lớp ngồi. Khi lớp nội (vd: Inner) được khai báo public, nĩ sẽ được truy xuất thơng qua tên của lớp ngồi (vd: Outer) như: Outer.Inner. Ví dụ 5-6 Cách dùng lớp nội using System; using System.Text; public class Fraction { public Fraction(int numerator, int denominator) { this.numerator=numerator; this.denominator=denominator; 42
  51. Thừa kế và Đa hình Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang } // Methods elided public override string ToString( ) { StringBuilder s = new StringBuilder( ); s.AppendFormat("{0}/{1}", numerator, denominator); return s.ToString( ); } internal class FractionArtist { public void Draw(Fraction f) { Console.WriteLine("Drawing the numerator: {0}", f.numerator); Console.WriteLine("Drawing the denominator: {0}", f.denominator); } } private int numerator; private int denominator; } public class Tester { static void Main( ) { Fraction f1 = new Fraction(3,4); Console.WriteLine("f1: {0}", f1.ToString( )); Fraction.FractionArtist fa = new Fraction.FractionArtist(); fa.Draw(f1); } } 43
  52. Nạp chồng tốn tử Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 6 Nạp chồng tốn tử Mục tiêu thiết kế của C# là kiểu người dùng định nghĩa (lớp) phải được đối xử như các kiểu định sẵn. Ví dụ, chúng ta muốn định nghĩa lớp phân số (Fraction) thì các chức năng như cộng, trừ, nhân, phân số là điều tất yếu phải cĩ. Để làm được việc đĩ ta định nghĩa các phương thức: cộng, nhân, khi đĩ, ta phải viết là: Phân_số tổng = số_thứ_nhất.cộng(số_thứ_hai); Cách này hơi gượng ép và khơng thể hiện hết ý nghĩa. Điểu ta muốn là viết thành: Phân_số tổng = số_thứ_nhất + số_thứ_hai; để làm được điều này ta dùng từ khố operator để thể hiện. 6.1 Cách dùng từ khố operator Trong C#, các tốn tử là các phương thức tĩnh, kết quả trả về của nĩ là giá trị biểu diễn kết quả của một phép tốn và các tham số là các tốn hạng. Khi ta tạo một tốn tử cho một lớp ta nĩi là ta nạp chồng tốn tử, nạp chồng tốn tử cũng giống như bất kỳ việc nạp chồng các phương thức nào khác. Ví dụ nạp chồng tốn tử cộng (+) ta viết như sau: public static Fraction operator+ (Fraction lhs, Fraction rhs) Nĩ chuyển tham số lhs về phía trái tốn tử và rhs về phía phải của tốn tử. Cú pháp C# cho phép nạp chồng tốn tử thơng qua việc dùng từ khố operator. 6.2 Cách hổ trợ các ngơn ngữ .Net khác C# cung cấp khả năng nạp chồng tốn tử cho lớp của ta, nĩi đúng ra là trong Common Language Specification (CLS). Những ngơn ngữ khác như VB.Net cĩ thể khơng hổ trợ nạp chồng tốn tử, do đĩ, điều quan trọng là ta cũng cung cấp các phương thức hổ trợ kèm theo các tốn tử để cĩ thể thực hiện được ở các mơi trường khác. Do đĩ, khi ta nạp chồng tốn tử cộng (+) thì ta cũng nên cung cấp thêm phương thức add() với cùng ý nghĩa. 6.3 Sự hữu ích của các tốn tử Các tốn tử được nạp chồng cĩ thể giúp cho đoạn mã nguồn của ta dễ nhìn hơn, dễ quản lý và trong sáng hơn. Tuy nhiên nếu ta quá lạm dụng đưa vào các tốn tử quá mới hay quá riêng sẽ làm cho chương trình khĩ sử dụng các tốn tử này mà đơi khi cịn cĩ các nhầm lẩn vơ vị nữa. 44
  53. Nạp chồng tốn tử Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 6.4 Các tốn tử logic hai ngơi Các tốn tử khá phổ biến là tốn tử (==) so sánh bằng giữ hai đối tượng, (!=) so sánh khơng bằng, ( ) so sánh lớn hơn, ( =) tương ứng nhỏ hơn hay bằng và lớn hơn hay bằng là các tốn tử phải cĩ cặp tốn hạng hay gọi là các tốn tử hai ngơi. 6.5 Tốn tử so sánh bằng Nếu ta nạp chồng tốn tử so sánh bằng (==), ta cũng nên cung cấp phương thức ảo Equals() bởi object và hướng chức năng này đến tốn tử bằng. Điều này cho phép lớp của ta đa hình và cung cấp khả năng hữu ích cho các ngơn ngữ .Net khác. Phương thức Equals() được khai báo như sau: public override bool Equals(object o) Bằng cách nạp chồng phương thức này, ta cho phép lớp Fraction đa hình với tất cả các đối tượng khác. Nội dung của Equals() ta cần phải đảm bảo rằng cĩ sự so sánh với đối tượng Fraction khác. Ta viết như sau: public override bool Equals(object o) { if (! (o is Fraction) ) { return false; } return this == (Fraction) o; } Tốn tử is được dùng để kiểm tra kiểu đang chạy cĩ phù hợp với tốn hạng yêu cầu khơng. Do đĩ, o is Fraction là đúng nếu o cĩ kiểu là Fraction. 6.6 Tốn tử chuyển đổi kiểu (ép kiểu) Trong C# cũng như C++ hay Java, khi ta chuyển từ kiểu thấp hơn (kích thước nhỏ) lên kiểu cao hơn (kích thước lớn) thì việc chuyển đổi này luơn thành cơng nhưng khi chuyển từ kiểu cao xuống kiểu thấp cĩ thể ta sẽ mất thơng tin. Ví dụ ta chuyển từ int thành long luơn luơn thành cơng nhưng khi chuyển ngược lại từ long thành int thì cĩ thể tràn số khơng như ý của ta. Do đĩ khi chuyển từ kiểu cao xuống thấp ta phải chuyển tường minh. Cũng vậy muốn chuyển từ int thành kiểu Fraction luơn thành cơng, ta dùng từ khố implicit để biểu thị tốn tử kiểu này. Nhưng khi chuyển từ kiểu Fraction cĩ thể sẽ mất thơng tin do vậy ta dùng từ khố explicit để biểu thị tốn tử chuyển đổi tưởng minh. Ví dụ 6-1 Minh hoạ chuyển đổi ngầm định và tường minh using System; public class Fraction { public Fraction(int numerator, int denominator) 45
  54. Nạp chồng tốn tử Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang { Console.WriteLine("In Fraction Constructor(int, int)"); this.numerator=numerator; this.denominator=denominator; } public Fraction(int wholeNumber) { Console.WriteLine("In Fraction Constructor(int)"); numerator = wholeNumber; denominator = 1; } public static implicit operator Fraction(int theInt) { System.Console.WriteLine("In implicit conversion to Fraction"); return new Fraction(theInt); } public static explicit operator int(Fraction theFraction) { System.Console.WriteLine("In explicit conversion to int"); return theFraction.numerator / theFraction.denominator; } public static bool operator==(Fraction lhs, Fraction rhs) { Console.WriteLine("In operator =="); if (lhs.denominator == rhs.denominator && lhs.numerator == rhs.numerator) { return true; } // code here to handle unlike fractions return false; } public static bool operator !=(Fraction lhs, Fraction rhs) { Console.WriteLine("In operator !="); return !(lhs==rhs); } public override bool Equals(object o) { Console.WriteLine("In method Equals"); if (! (o is Fraction) ) { return false; } return this == (Fraction) o; } public static Fraction operator+(Fraction lhs, Fraction rhs) { Console.WriteLine("In operator+"); if (lhs.denominator == rhs.denominator) { return new Fraction(lhs.numerator+rhs.numerator, lhs.denominator); } // simplistic solution for unlike fractions // 1/2 + 3/4 == (1*4) + (3*2) / (2*4) == 10/8 int firstProduct = lhs.numerator * rhs.denominator; int secondProduct = rhs.numerator * lhs.denominator; 46
  55. Nạp chồng tốn tử Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang return new Fraction( firstProduct + secondProduct, lhs.denominator * rhs.denominator ); } public override string ToString( ) { String s = numerator.ToString( ) + "/" + denominator.ToString( ); return s; } private int numerator; private int denominator; } public class Tester { static void Main( ) { //implicit conversion to Fraction Fraction f1 = new Fraction(3); Console.WriteLine("f1: {0}", f1.ToString( )); Fraction f2 = new Fraction(2,4); Console.WriteLine("f2: {0}", f2.ToString( )); Fraction f3 = f1 + f2; Console.WriteLine("f1 + f2 = f3: {0}", f3.ToString( )); Fraction f4 = f3 + 5; Console.WriteLine("f3 + 5 = f4: {0}", f4.ToString( )); Fraction f5 = new Fraction(2,4); if (f5 == f2) { Console.WriteLine("F5: {0} == F2: {1}", f5.ToString( ), f2.ToString( )); } int k = (int)f4; //explicit conversion to int Console.WriteLine("int: F5 = {0}", k.ToString()); } } 47
  56. Cấu trúc Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 7 Cấu trúc Một cấu trúc (struct) là một kiểu do người dùng định nghĩa, nĩ tương tự như lớp như nhẹ hơn lớp. 7.1 Định nghĩa cấu trúc Cú pháp [thuộc tính] [kiểu truy cập] struct [: ] { // Các thành viên của cấu trúc } Ví dụ 7-1 Minh họa cách khai báo và dùng một cấu trúc using System; public struct Location { public Location(int xCoordinate, int yCoordinate) { xVal = xCoordinate; yVal = yCoordinate; } public int x { get{ return xVal; } set{ xVal = value; } } public int y { get{ return yVal; } set{ yVal = value; } } public override string ToString( ) { return (String.Format("{0}, {1}", xVal,yVal)); } private int xVal; private int yVal; } public class Tester { public void myFunc(Location loc) { loc.x = 50; loc.y = 100; Console.WriteLine("Loc1 location: {0}", loc); } static void Main( ) { Location loc1 = new Location(200,300); 48
  57. Cấu trúc Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Console.WriteLine("Loc1 location: {0}", loc1); Tester t = new Tester( ); t.myFunc(loc1); Console.WriteLine("Loc1 location: {0}", loc1); } } Kết quả: Loc1 location: 200, 300 In MyFunc loc: 50, 100 Loc1 location: 200, 300 Khơng giống như lớp, cấu trúc khơng hỗ trợ kế thừa. Tất cả các cấu trúc thừa kế ngầm định object nhưng nĩ khơng thể thừa kế từ bất kỳ lớp hay cấu trúc nào khác. Các cấu trúc cũng ngầm định là đã niêm phong. Tuy nhiên, nĩ cĩ điểm giống với lớp là cho phép cài đặt đa giao diện. Cấu trúc khơng cĩ hủy tử cũng như khơng thể đặt các tham số tuỳ ý cho hàm dựng. Nếu ta khơng cài đặt bất kỳ hàm dựng nào thì cấu trúc được cung cấp hàm dựng mặc định, đặt giá trị 0 cho tất cả các biến thành viên. Do cấu trúc được thiết kế cho nhẹ nhàng nên các biến thành viên đều là kiểu private và được gĩi gọn lại hết. Tuỳ từng tình huống và mục đích sử dụng mà ta cần cân nhắc chọn lựa dùng lớp hay cấu trúc. 7.2 Cách tạo cấu trúc Muốn tạo một thể hiện của cấu trúc ta dùng từ khố new. Ví dụ như: Location loc1 = new Location(200,300); 7.2.1 Cấu trúc như các kiểu giá trị Khi ta khai báo và tạo mới một cấu trúc như trên là ta đã gọi đến constructor của cấu trúc. Trong Ví dụ 7-1 trình biên dịch tự động đĩng gĩi cấu trúc và nĩ được đĩng gĩi kiểu object thơng qua WriteLine(). ToString()được gọi theo kỉểu của object, bởi vì các cấu trúc thừa kế ngầm từ object, nên nĩ cĩ khả năng đa hình, nạp chồng phương thức như bất kỳ đối tượng nào khác. Cấu trúc là object giá trị và khi nĩ qua một hàm, nĩ được thơng qua như giá trị. 7.2.2 Gọi hàm dựng mặc định Theo trên đã trình bày khi ta khơng tạo bất kỳ này thì khi tạo một thể hiện của cấu trúc thơng qua từ khố new nĩ sẽ gọi đến constructor mặc định của cấu trúc. Nội dung của constructor sẽ đặt giá trị các biến về 0. 7.2.3 Tạo cấu trúc khơng dùng new Bởi vì cấu trúc khơng phải là lớp, do đĩ, thể hiện của lớp được tạo trên stack. Cấu trúc cũng cho phép tạo mà khơng cần dùng từ khố new, nhưng trong trường hợp này constructor khơng được gọi (cả mặc định lẫn người dùng định nghĩa). 49
  58. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 8 Giao diện Giao diện định nghĩa các hợp đồng (constract). Các lớp hay cấu trúc cài đặt giao diện này phải tơn trọng hợp đồng này. Điều này cĩ nghĩa là khẳng định với client (người dùng lớp hay cấu trúc) rằng “Tơi bảo đảm rằng tơi sẽ hỗ trợ đầy đầy đủ các phương thức, property, event, delegate, indexer đã được ghi trong giao diện” Một giao diện cĩ thể thừa kế một hay nhiều giao diện khác, và một lớp hay cấu trúc cĩ thể cài đặt một hay nhiều giao diện. Quan sát về phía lập trình thì giao diện là tập các hàm được khai báo sẵn mà khơng cài đặt. Các lớp hay cấu trúc cài đặt cĩ nhiệm vụ phải cài tất cả các hàm này. 8.1 Cài đặt một giao diện Cú pháp của việc định nghĩa một giao diện: [attributes] [access-modifier] interface interface-name [:base-list] { interface-body } Ý nghĩa của từng thành phần như sau attributes: sẽ đề cập ở phần sau. modifiers: bổ từ phạm vi truy xuất của giao diện identifier: tên giao diện muốn tạo base-list: danh sách các giao diện mà giao diện này thừa kế, (nĩi rõ trong phần thừa kế) interface-body: thân giao diện luơn nằm giữa cặp dấu {} Trong thư viện .NET Framework các giao diện thường bắt đầu bởi chữ I (i hoa), điều này khơng bắt buộc. Giả sử rằng chúng ta tạo một giao diện cho các lớp muốn lưu trữ xuống/đọc ra từ cơ sở dữ liệu hay các hệ lưu trữ khác. Đặt tên giao diện này là IStorable, chứa hai phương thức Read( ) và Write( ). interface IStorable { void Read( ); void Write(object); } Giao diện như đúng tên của nĩ: khơng dữ liệu, khơng cài đặt. Một giao diện chỉ trưng ra các khả năng, và khải năng này sẽ được hiện thực hố trong các lớp cài đặt nĩ. Ví dụ như ta tạo lớp Document, do muốn các đối tượng Document sẽ được lưu trữ vào cơ sở dữ liệu, nên ta cho Document kế thừa (cài đặt) giao diện IStorable. // lớp Document thừa kế IStorable, // phải cài đặt tất cả các phương thức của IStorable public class Document : IStorable 50
  59. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang { public void Read( ) { // phải cài đặt } public void Write(object obj) { // phải cài đặt } // } 8.1.1 Cài đặt nhiều giao diện Lớp cĩ thể cài đặt một hoặc nhiều giao diện. Chẳng hạn như ở lớp Document ngồi lưu trữ ra nĩ cịn cĩ thể được nén lại. Ta cho lớp Document cài đặt thêm một giao diện thứ hai là ICompressible public class Document : IStorable, ICompressible Tương tự, Document phải cài đặt tất cả phương thức của ICompressible: public void Compress( ) { Console.WriteLine("Implementing the Compress Method"); } public void Decompress( ) { Console.WriteLine("Implementing the Decompress Method"); } 8.1.2 Mở rộng giao diện Chúng ta cĩ thể mở rộng (thừa kế) một giao diện đã tồn tại bằng cách thêm vào đĩ những phương thức hoặc thành viên mới. Chẳng hạn như ta cĩ thể mở rộng ICompressable thành ILoggedCompressable với phương thức theo dõi những byte đã được lưu: interface ILoggedCompressible : ICompressible { void LogSavedBytes( ); } Lớp cài đặt phải cân nhắc chọn lựa giữa 2 lớp ICompressable hay ILoggedCompressable, điều này phụ thuộc vào nhu cầu của lớp đĩ. Nếu một lớp cĩ sử dụng giao diện ILoggedCompressable thì nĩ phải thực hiện tồn bộ các phương thức của ILoggedCompressable (bao gồm ICompressable và phương thức mở rộng). 8.1.3 Kết hợp các giao diện khác nhau Tương tự, chúng ta cĩ thể tạo một giao diện mới bằng việc kết hợp nhiều giao diện và ta cĩ thể tùy chọn việc cĩ thêm những phương thức hoặc những thuộc tính mới. Ví dụ như ta tạo ra giao diện IStorableCompressable từ giao diện IStorable và ILoggedCompressable và thêm vào một phương thức mới dùng để lưu trữ kích thước tập tin trước khi nén. interface IStorableCompressible: IStoreable,ILoggedCompressible { void LogOriginalSize( ); } 51
  60. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 8.2 Truy xuất phương thức của giao diện Chúng ta cĩ thể truy xuất thành viên của giao diện IStorable như chúng là thành viên của lớp Document: Document doc = new Document("Test Document"); doc.status = -1; doc.Read( ); hoặc ta cĩ thể tạo một thể diện của giao diện bằng việc phân phối tài liệu về kiểu của giao diện và sau đĩ sử dụng giao diện để truy cập những phương thức: IStorable isDoc = (IStorable) doc; isDoc.status = 0; isDoc.Read( ); In this case, in Main( ) you know that Document is in fact an IStorable, so you can take advantage of that knowledge. As stated earlier, you cannot instantiate an interface directly. That is, you cannot say: IStorable isDoc = new IStorable( ); Mặc dù vậy, chúng ta cĩ thể tạo một thể hiện của lớp thi cơng như sau: Document doc = new Document("Test Document"); Sau đấy ta cĩ thể tạo một thể hiện của giao diện bằng việc phân bổ những đối tượng thi cơng đến những kiểu giao diện, trong trường hợp này là IStorable: IStorable isDoc = (IStorable) doc; Chúng ta kết hợp những bước đã mơ tả trên bằng đoạn mã dưới đây: IStorable isDoc = (IStorable) new Document("Test Document"); 8.2.1 Ép kiểu thành giao diện Trong nhiều trường hợp, chúng ta khơng biết đối tượng ấy hỗ trợ những giao diện loại gì. Giả sử như chúng ta cĩ một tập các giao diện của Documents, một số trong chúng cĩ thể lưu trữ cịn một số khác thì khơng thể, chúng ta sẽ thêm vào một giao diện thứ hai ICompressable cho những đối tượng thuộc loại này để chúng cĩ thể nén lại cho cơng việc chuyển đổi cĩ liên quan đến email nhanh hơn. interface ICompressible { void Compress( ); void Decompress( ); } Với kiểu của Document, chúng ta cĩ thể khơng biết rằng chúng được hỗ trợ bởi giao diện IStorable hoặc giao diện ICompressable hoặc cả hai. Chúng ta cĩ thể giải quyết điều này bằng cách phân bổ những giao diện lại: Document doc = new Document("Test Document"); IStorable isDoc = (IStorable) doc; isDoc.Read( ); ICompressible icDoc = (ICompressible) doc; icDoc.Compress( ); Nếu Document chỉ hỗ trợ bởi giao diện IStorable thì giá trị trả về là: 52
  61. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang public class Document : IStorable Việc phân bổ ICompressable phải đến khi biên dịch mới biết được bởi vì ICompressable là một giao diện hợp lệ. Mặc dù vậy, nếu sự phân bổ tồi thì cĩ thể sẽ xảy ra lỗi, và lúc ấy thì một exception sẽ được quăng ra để cảnh báo: An exception of type System.InvalidCastException was thrown. Chi tiết về exception sẽ được đề cập trong những chương sau: 8.2.2 Tốn tử “is “ Khi chúng ta muốn một đối tượng cĩ khả năng hỗ trợ giao diện, theo nguyên tắc là chúng ta phải gọi phương thức tương ứng lên. Trong C# cĩ 2 phương thức hỗ trợ cơng việc này. Cú pháp như sau: expression is type hay if (doc is IStorable) Chắc lớp giao diện IStorable chắc bạn vẫn cịn nhớ, ở đây câu lệnh if sẽ kiểm tra xem đối tượng doc cĩ hỗ trợ giao diện IStorable khơng mà thơi. Thật khơng may mắn cho chúng ta, tuy rát dễ hiểu với cách viết như thế nhưng chúng lại khơng hiệu quả cho lắm. Để hiểu vấn đề là tại sao lại như thế thì chúng ta cần phải nhúng chúng vào trong mã MSIL và sau đĩ phát sinh. Và sau đây là một số kết quả (thể hiện bằng số Hexa) IL_0023: isinst ICompressible IL_0028: brfalse.s IL_0039 IL_002a: ldloc.0 IL_002b: castclass ICompressible IL_0030: stloc.2 IL_0031: ldloc.2 IL_0032: callvirt instance void ICompressible::Compress( ) IL_0037: br.s IL_0043 IL_0039: ldstr "Compressible not supported" Cĩ một số vấn đề là chúng ta phải chú ý là trong phần kiểm tra ICompressable trong dịng 23. Từ khĩa isinst là mã MSIL của tác tử is. Như ta thấy trong phần kiểm tra đối tượng doc ở phía bên phải và ở dịng 2b thì việc kiểm tra thành cơng khi castclass được gọi. 8.2.3 Tốn tử “as” Tốn tử as kết hợp tác tử is và sự phân bổ các thao tác bằng việc kiểm tra sự phân bổ cĩ hợp lệ hay khơng (giá trị sẽ trả về là true) và sau đấy sẽ hồn tất cơng việc. Nếu sự phân bổ khơng hợp lệ (tác tử is sẽ trả về giá trị false), tác tử as sẽ trả về giá trị null. Cú pháp của việc khai báo: expression as type Đoạn mã sau đây sử dụng tác tử as: static void Main( ) 53
  62. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang { Document doc = new Document("Test Document"); IStorable isDoc = doc as IStorable; if (isDoc != null) isDoc.Read( ); else Console.WriteLine("IStorable not supported"); ICompressible icDoc = doc as ICompressible; if (icDoc != null) icDoc.Compress( ); else Console.WriteLine("Compressible not supported"); } Hãy xem qua đoạn mã MSIL, chúng ta thấy cĩ một số điểm thuận tiện: IL_0023: isinst ICompressible IL_0028: stloc.2 IL_0029: ldloc.2 IL_002a: brfalse.s IL_0034 IL_002c: ldloc.2 IL_002d: callvirt instance void ICompressible::Compress( ) 8.2.4 Tốn tử is hay tốn tử as Các giao diện xem ra cĩ vẻ là những lớp trừu tượng. Thật ra thì chúng ta cĩ thể thay đổi phần khai báo của giao diện IStorable thành lớp trừu tượng: abstract class Storable { abstract public void Read( ); abstract public void Write( ); } Lớp Document kế thừa từ lớp Storable, giả sử như chúng ta vừa mua một lớp List từ một hãng thứ ba với mong muốn là cĩ sự kết hợp của List với Storable. Trong C++ ta cĩ thể tạo một lớp StorableList bằng cách kế thừa từ List và Storable nhưng trong C# thì ta khơng thể vì C# khơng hỗ trợ đa thừa kế. Mặc dù vậy, C# cho phép chúng ta chỉ rõ ra số giao diện và kết xuất từ lớp cơ sở. Bằng vệc tạo một giao diện Storable, ta cĩ thể kế thừa từ lớp List và giao diện IStorable như trong ví dụ sau: public class StorableList : List, IStorable { // List methods here public void Read( ) { } public void Write(object obj) { } // } 8.3 Nạp chồng phần cài đặt giao diện Một lớp thi cơng thật sự tự do thì phải đánh dấu một vài hoặc tồn bộ các phương thức cĩ thể thực hiện được giao diện như là phương thức ảo. Lớp dẫn xuất từ chúng cĩ thể nạp chồng. Chẳng hạn như lớp Document cĩ thể thực hiện giao diện 54
  63. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang IStorable và xem các phương thức Read( ) và Write( ) như là phương thức ảo. Người phát triển cĩ thể kết xuất từ những kiểu của Document, như là kiểu Note hay EmailMessage và anh ta cĩ là quyết định Note với tính năng là sẽ được đọc và viết vào cơ sở dữ liệu hơn là việc thể hiện bằng một tập tin. 8.4 Thực hiện giao diện một cách tường minh Bởi vì một lớp cĩ thể cài đặt nhiều giao diện nên cĩ thể xảy ra trường hợp đụng độ về tên khi khi hai giao diện cĩ cùng một tên hàm. Để giải quyết xung đột này ta khai báo cài đặt một cách tường minh hơn. Ví dụ như nếu ta cĩ hai giao diện IStorable và ITalk đều cùng cĩ phương thức Read(), lớp Document sẽ cài đặt hai giao diện này. Khi đĩ ta ta phải thêm tên giao diện vào trước tên phương thức using System; interface IStorable { void Read( ); void Write( ); } interface ITalk { void Talk( ); void Read( ); } public class Document : IStorable, ITalk { // document constructor public Document(string s) { Console.WriteLine("Creating document with: {0}", s); } // tạo read của IStorable public virtual void Read( ) { Console.WriteLine("Implementing IStorable.Read"); } public void Write( ) { Console.WriteLine("Implementing IStorable.Write"); } // cài đặt phương htức Read của ITalk void ITalk.Read( ) { Console.WriteLine("Implementing ITalk.Read"); } public void Talk( ) { Console.WriteLine("Implementing ITalk.Talk"); } } public class Tester { static void Main( ) 55
  64. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang { // create a document object Document theDoc = new Document("Test Document"); // Ép kiểu để cĩ thể gọi IStorable.Read() IStorable isDoc = theDoc as IStorable; if (isDoc != null) { isDoc.Read( ); } // Ép kiểu để cĩ thể gọi ITalk.Read() ITalk itDoc = theDoc as ITalk; if (itDoc != null) { itDoc.Read( ); } theDoc.Read( ); theDoc.Talk( ); } } Kết quả: Creating document with: Test Document Implementing IStorable.Read Implementing ITalk.Read Implementing IStorable.Read Implementing ITalk.Talk 8.4.1 Chọn lựa phơi bày các phương thức của giao diện Người thiết kế lớp cĩ thêm một thận lợi là khi một giao diện được thi cơng thì trong suốt quá trình ây sự thi cơng tường minh ấy khơng được thể hiện bên phía client ngoại trừ việc phân bổ. Giả sử như đối tượng Document thi cơng giao diện IStorable nhưng chúng ta khơng muốn các phương thức Read( ) và Write( ) được xem như là public trong lớp Document. Chúng ta cĩ thể sử dụng phần thực hiện tường minh để chắc rằng chúng khơng sẵn cĩ trong suốt quá trình phân bổ. Điều này cho phép chúng giữ gìn ngữ nghĩa của lớp Document trong khi ta thực hiện IStorable. Nếu Client muốn một object cĩ thể thi cơng trên giao diện IStorable, thì chúng phải cĩ sự phân bổ một cách tường minh nhưng khi sử dụng tài liệu của chúng ta như là Document trong ngữ nghĩa là sẽ khơng cĩ các phương thức Read( ) và Write ( ). 8.4.2 Thành viên ẩn Với một khả năng mới là một thành viên của giao diện cĩ thể được ẩn đi. Ví dụ như chúng ta tạo một giao diện IBase với property P: interface IBase { int P { get; set; } } 56
  65. Giao diện Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Và khi những giao diện được kế thừa từ nĩ, chẳng hạn IDerived thì property P đựoc ẩn đi với một phương thức mới P( ) interface IDerived : IBase { new int P( ); } Việc làm ẩn thành viên như là làm trên đối với IBase cĩ thể xem như là một ý tưởng tốt, bây giờ thì chúng ta cĩ thể ẩn property P trong giao diện cơ sở. Và trong những giao diện được kế thừa từ chúng sẽ phải cần tối thiều là 1 giao diện thành viên tường minh. Do đĩ ta cĩ thể sử dụng phần thi cơng tường minh này cho property cơ sở hoặc cho những phương thức kế thừa hoặc sử dụng cả hai. Do đĩ mà ta cĩ thể 3 phiên bản cài đặt khác nhau nhưng vận hợp lệ: class myClass : IDerived { // explicit implementation for the base property int IBase.P { get { } } // implicit implementation of the derived method public int P( ) { } } class myClass : IDerived { // implicit implementation for the base property public int P { get { } } // explicit implementation of the derived method int IDerived.P( ) { } } class myClass : IDerived { // explicit implementation for the base property int IBase.P { get { } } // explicit implementation of the derived method int IDerived.P( ) { } } 57
  66. Array, Indexer, and Collection Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang Chương 9 Array, Indexer, and Collection .NET Framework cung cấp cho ta rất nhiều kiểu lớp tập hợp: Array, ArrayList, NameValueCollection, StringCollection, Queue, Stack, và BitArray. Array là lớp đơn giản nhất. Trong C# nĩ được ánh xạ thành cú pháp dựng sẵn tương tự như C/C++. Net Framework cũng cung nấp những giao diện chuẩn như IEnumerable, ICollection để tương tác với các lớp tập hợp (túi chứa). 9.1 Mảng (Array) Mảng là một tập hợp các phần tử cĩ cùng kiểu, được xác định vị trí trong tập hợp bằng chỉ mục. C# cung cấp những dạng cú pháp dạng đơn giản nhất cho việc khai báo một mảng, rất dễ học và sử dụng. 9.1.1 Khai báo mảng Chúng ta cĩ thể khai báo một mảng kiểu C# như sau: kiểu[] tên_mảng; Ví dụ như: int[] myIntArray; Dấu ngoặc vuơng [ ] biểu thị cho tên biến ở sau là một mảng Ví dụ dưới đây khai báo một biến kiểu mảng nguyên myIntArray với số phần tử ban đầu là 5: myIntArray = new int[5]; 9.1.2 Giá trị mặc định Giả sử cĩ đoạn mã sau: /*1*/ int[] myArray; /*2*/ maArray = new int[5]; /*3*/ Button[] myButtonArray; /*4*/ myButtonArray = new Button[5]; dịng /*1*/ khai báo biến myArray là một mảng kiểu int. Khi này biến myArray cĩ giá trị là null do chưa được khởi tạo. Dịng /*2*/ khởi tạo biến myArray, các phần tử trong mảng được khởi tạo bằng giá trị mặc định là 0. Dịng /*3*/ tương tự /*1*/ nhưng Button thuộc kiểu tham chiếu (reference type). Dịng /*4*/ khởi tạo biến myButtonArray, các phần tử trong mảng khơng được khởi tạo (giá trị "khởi tạo" là null). Sử dụng bất kỳ phần tử nào của mảng cũng gây lỗi chưa khởi tạo biến. 58
  67. Array, Indexer, and Collection Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 9.1.3 Truy cập đến những phần tử trong mảng Để truy cập đến những phần tử trong mảng, ta sử dụng tốn tử lấy chỉ mục []. Cũng giống như C/C++, chỉ mục mảng được tính bắt đầu từ phần tử 0. Property Length của lớp Array cho biết được kích thước một mảng. Như vậy chỉ mục của mảng đi từ 0 đến Length - 1. Trong mảng myArray ví dụ trên để lấy phần tử thứ 2 (cĩ chỉ số là 1) trong mảng, ta viết như sau: int phan_tu_thu_hai = myArray[1]; 9.2 Câu lệnh foreach foreach là một lệnh vịng lặp, dùng để duyệt tất cả các phần tử của một mảng, tập hợp (nĩi đúng hơn là những lớp cĩ cài đặt giao diện IEnumerable). Cú pháp của foreach nhẹ nhàng hơn vịng lặp for (ta cĩ thể dùng for thay cho foreach) foreach (kiểu tên_biến in biến_mảng) { khối lệnh } Ví dụ 9-1 Sử dụng foreach using System; namespace Programming_CSharp { // một lớp đơn giản để chứa trong mảng public class Employee { public Employee(int empID) { this.empID = empID; } public override string ToString() { return empID.ToString(); } private int empID; private int size; } public class Tester { static void Main() { int[] intArray; Employee[] empArray; intArray = new int[5]; empArray = new Employee[3]; // populate the array for (int i = 0; i < empArray.Length; i++) empArray[i] = new Employee(i+10); foreach (int i in intArray) Console.WriteLine(i.ToString()); foreach (Employee e in empArray) Console.WriteLine(e.ToString()); 59
  68. Array, Indexer, and Collection Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang } } } 9.2.1 Khởi tạo các phần tử mảng Ta cĩ thể khởi tạo các phần tử mảng vào thời điểm khai báo mảng, bằng cách ta cung cấp một danh sách những giá trị của mảng được giới hạn trong hai dấu ngoặc nhọn { }. C# cĩ thể cung cấp những cú phápngắn gọn như sau: int[] myIntArray = new int[5] { 2, 4, 6, 8, 10 } int[] myIntArray = { 2, 4, 6, 8, 10 } Hai cách trên cho cùng kết quả là một mảng 5 phần tử cĩ giá trị là 2, 4, 6, 8, 10. 9.2.2 Từ khĩa params Đơi lúc cĩ những phương thức ta khơng biết trước số lương tham số được truyền vào như: phương thức Main() khơng thể biết trước số lượng tham số người dùng sẽ truyền vào. Ta cĩ thể sử tham số là mảng. Tuy nhiên khi gọi hàm ta phải tạo một biến mảng để làm tham số. C# cung cấp cú pháp để ta khơng cần truyền trực tiếp các phần tử của mảng bằng cách thêm từ khĩa params Ví dụ 9-2 Sử dụng từ khĩa params using System; namespace Programming_CSharp { public class Tester { static void Main( ) { Tester t = new Tester( ); / * cách truyền tham số bằng các phần tử * khơng cần phải khởi tạo mảng * (cú pháp rất tự do) */ t.DisplayVals(5,6,7,8); / * Cách truyền tham số bằng mảng * Mảng phải được tạo sẵn */ int [] explicitArray = new int[5] {1,2,3,4,5}; t.DisplayVals(explicitArray); } public void DisplayVals(params int[] intVals) { foreach (int i in intVals) { Console.WriteLine("DisplayVals {0}",i); } } 60
  69. Array, Indexer, and Collection Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang } } Kết quả: DisplayVals 5 DisplayVals 6 DisplayVals 7 DisplayVals 8 DisplayVals 1 DisplayVals 2 DisplayVals 3 DisplayVals 4 DisplayVals 5 9.2.3 Mảng nhiều chiều Ma trận là một ví dụ về mảng hai chiều. C# cho phép khai báo mảng n chiều, tuy nhiên thơng dụng nhất vẫn là mảng một chiều (mảng) và mảng hai chiều. Ví dụ trong phần này là mảng hai chiều, tuy nhiên đối với n chiều cú pháp vẫn tương tự. 9.2.3.1 Mảng chữ nhật Trong mảng chữ nhật (Rectangular array) 2 chiều, chiều thứ nhất là số dịng và chiều thứ hai là số cột. Số phần tử trong các dịng là như nhau và bằng số cột (tương tự số phần tử trong các cột là như nhau và bằng số dịng) để khai báo ta sử dụng cú pháp sau: type [,] array-name ví dụ như: int [,] myRectangularArray; 9.2.3.2 Mảng Jagged Mảng jagged là loại mảng trong mảng. Loại mảng này thật sự thì chúng chỉ là mảng một chiều nhưng những phần tử của chúng cĩ khả năng quản lí được một mảng khác nữa, mà kích thước các mảng này thay đổi tùy theo nhu cầu của lập trình viên. Ta cĩ thể khai báo như sau: type [ ] [ ] Ví dụ như khai báo một mảng hai chiều với tên là myJaggedArray: int [ ] [ ] myJaggedArray; Chúng ta cĩ thể truy cập phần tử thứ 5 của mảng thứ ba bằng cú pháp myJaggedArray[2][4] 9.2.4 Lớp System.Array Lớp Array cĩ rất nhiều hàm hữu ích, nĩ làm cho mảng trong C# "thơng minh" hơn nhiều ngơn ngữ khác. Chúng được hỗ trợ như là các phương thức được dựng sẵn như trường hợp string. Hai phương thức quan trong nhất của lớp System.Array là Sort() và Reverse(). 61
  70. Array, Indexer, and Collection Gvhd: Nguyễn Tấn Trần Minh Khang 9.3 Indexers Indexer tương tự như Property, tuy cĩ khác nhau một chút về ý nghĩa. Xét một ví dụ mơ phỏng một quyển sách cĩ nhiều chương Xây dựng 2 lớp Sách và Chương. Lớp Chương cài đặt bình thường. Với lớp Sách ta sẽ cài đặt một biến thành viên cĩ kiểu túi chứa. Để đơn giản biến này cĩ kiểu là một mảng public class Chuong { // Các biến thành viên string m_sTen; string m_sNoiDung; } public class Sach { // biến thành viên Chuong[] m_dsChuong; // Property public Chuong[] DsChuong { get{ return m_dsChuong; } } } Cách làm này cĩ vài bất lợi như sau: thứ nhất để lấy nội dung từng chương chúng ta dùng Property để lấy danh sach chương sau đĩ duyệt qua mảng để lấy chương mong muốn. Thứ hai là mỗi chương được định danh bởi tên chương nên ta mong muốn cĩ cách lấy một chương thơng qua tên của nĩ. Ta cĩ thể cài đặt một hàm để duyệt qua mảng các chương, nhưng Indexer sẽ giúp làm việc này. Ví dụ 9-3 Sử dụng indexer using System; using System.Collections; namespace ConsoleApplication { // Cài đặt lớp Chuong public class Chuong { private string m_sTen; private string m_sNoiDung; public Chuong() { m_sTen = ""; m_sNoiDung = ""; } public Chuong(string sTen, string sNoiDung) { m_sTen = sTen; 62