Bài giảng Phương pháp dạy học môn khoa học ở tiểu học - Nguyễn Văn Hiểu

pdf 26 trang Hùng Dũng 02/01/2024 220
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Phương pháp dạy học môn khoa học ở tiểu học - Nguyễn Văn Hiểu", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfbai_giang_phuong_phap_day_hoc_mon_khoa_hoc_o_tieu_hoc_nguyen.pdf

Nội dung text: Bài giảng Phương pháp dạy học môn khoa học ở tiểu học - Nguyễn Văn Hiểu

  1. BÀI GIẢNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC MƠN KHOA HỌC Ở TIỂU HỌC Th.s Nguyễn Văn Hiểu Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 1 Trang
  2. A. MỤC TIÊU - Học xong mơđun này SV cĩ đƣợc: 1.Kiến thức: - Nêu đƣợc một số PPDH mơn Khoa học nhằm phát huy tính tích cực của HS và dấu hiệu đặc trƣng cơ bản - Phân tích đƣợc những đặc trƣng, yêu cầu cơ bản của PP quan sát và PP thí nghiệm 2. Kĩ năng - Lập kế hoạch bài học (2 bài) theo hƣớng phát huy tính tích cực của HS - Dạy thử các bài đã lập kế hoạch Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 2 Trang
  3. 3. Thái độ Cĩ ý thức vận dụng các phƣơng pháp dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực của HS trong dạy học mơn Khoa học B. NỘI DUNG I. MỘT SỐ PPDH MƠN KHOA HỌC Ở TIỂU HỌC -Cĩ thể áp dung nhiều PP khác nhau: Chia thành các hoạt động theo từng nội dung để áp dụng PPDH cho thích hợp Hoạt động 1: - Tìm hiểu một số PPDH mơn Khoa học theo hướng tích cực Thực hiện các cơng việc sau theo cá nhân: Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 3 Trang
  4. -Dạy học phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh: + Bồi dƣỡng PP tự học + Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn + Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho HS -Những đặc trƣng của dạy học tích cực + Dạy học thơng qua tổ chức các hoạt động của HS + Chú trọng rèn luyện PP tự học + Tăng cƣờng học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác. + Kết hợp đánh giá của GV với tự đánh giá của HS
  5. a. Làm các bài tập sau: - Nêu định hƣớng đổi mới PPDH mơn khoa học - Nêu một số PPDH cĩ thể sử dụng để dạy mơn khoa học (ghi vấn tắt những dấu hiệu đặc trƣng cơ bản của một số PPDH) Phƣơng pháp dạy học Dấu hiệu đặc trƣng cơ bản HS phải sử dụng các giác quan để Phƣơng pháp quan sát thu thập thơng tin và xử lí thơng tin HS phải tác động lên sự vật và đối Phƣơng pháp thí nghiệm tƣợng nghiên cứu Phƣơng pháp thảo luận Xây dựng bài tốn nhận thức, tạo ra PP DH giải quyết vấn đề tình huống cĩ vấn đề, giải quyết vấn đề đặt ra, Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 5 Trang
  6. b. Thảo luận với đồng nghiệp về kết quả chuẩn bị Hoạt động 2: Tìm hiểu PP quan sát và PP thí nghiệm sử dụng trong dạy học mơn khoa học ở Tiểu học Thực hiện các cơng việc sau: a. Tại sao PP quan sát và PP thí nghiệm lại đĩng vai trị quan trọng trong dạy học mơn Khoa học. + SV trả lời các câu hỏi theo sự nhận thức của mình. Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 6 Trang
  7. c. Xem băng hình về sử dụng PP thí nghiệm, PP quan sát, PP thực hành hai bài dạy: “Nƣớc cĩ tính chất gì”, “Ăn uống khi bị bệnh” (trích đoạn chống mất nƣớc khi tiêu chảy), mơn khoa học lớp 4. Ghi lại ý kiến cá nhân về vấn đề sau: + Cách GV giao việc, hƣớng dẫn cho HS + HS cĩ nắm vững đƣợc mục đích, yêu cầu khi tiến hành thí nghiệm khơng? + HS cĩ đƣợc trình bày, thảo luận kết quả thí nghiệm khơng? + Sự tham gia của các thành viên trong nhĩm nhƣ thế nào? Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 7 Trang
  8. 4. Thảo luận với đồng nghiệp về những vấn đề trên. + Những kĩ thuật cần thiết của GV và điều kiện thành cơng của PP quan sát và PP thí nghiệm. + Đối chiếu với thực tế bản thân mình. Phiếu học tập: Ví dụ: Nêu một số phƣơng án tiến hành thí nghiệm bài “Khơng khí cần cho sự cháy”. a. GV thơng báo kết quả “nến cháy trong cốc nhỏ sẽ tắt trƣớc, nến cháy trong cốc lớn sẽ tắt sau”. - Yêu cầu HS làm thí nghiệm để kiểm tra xem cĩ đúng nhƣ vậy khơng. Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 8 Trang
  9. b. GV hƣớng dẫn HS từng bƣớc làm thí nghiệm, sau đĩ yêu cầu HS nêu kết quả quan sát đƣợc. c. GV nêu tình huống thí nghiệm, yêu cầu HS (dựa vào kiến thức đã học trƣớc đĩ): + Dự đốn kết quả và giải thích lí do đƣa ra dự đốn nhƣ vậy. + Sau cho HS tiến hành thí nghiệm d. GV đƣa ra tình huống thực (chẳng hạn đun bếp lị), cho HS thảo luận về lí do phải quạt khi đun. Sau đĩ tiến hành nhƣ phuơng án c. Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 9 Trang
  10. - Khi thực hiện thí nghiệm này, HS đã phải thực hiện quan sát gì? Và từ kết quả quan sát rút ra kết luận nhƣ thế nào? - Anh chị thấy những phƣơng án nào phát huy tính tích cực của HS hơn? Vì sao? - Cĩ những khĩ khăn gì khi tiến hành theo phƣơng án đĩ khơng? - Anh chị cĩ thể tiến hành nhƣ thế nào? Để giải quyết những khĩ khăn đĩ II. THƠNG TIN PHẢN HỒI CHO NỘI DUNG I II.1. Một số PPDH mơn Khoa học ở Tiểu học - PPDH mơn Khoa học ở Tiểu học cần: Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 10 Trang
  11. + Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS + Giảm sự quyết định và can thiệp của GV đối với HS + Tăng cƣờng sự tham gia của HS vào các hoạt động tìm tịi, phát hiện ra kiến thức mới + Cĩ thể lựa chọn, phối hợp các PPDH với nhau: nhƣ trình bày với sự tham gia tích cực của HS, hỏi đáp, thảo luận, trị chơi, đĩng vai, động não, quan sát, thí nghiệm, thực hành, - Những dấu hiệu đặc trƣng cơ bản của một số PPDH mơn Khoa học ở Tiểu học Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 11 Trang
  12. PPDH DẤU HIỆU ĐẶC TRƢNG CƠ BẢN CỦA CÁC PPDH -HS sử dụng các giác quan để thu thập thơng tin. Phƣơng pháp quan sát - HS phải xử lí thơng tin đã tìm đƣợc (đối chiếu, so sánh, phân tích, tổng hợp, ) để rút ra kết luận - HS phải tác động lên sự vật, hiện tƣợng cần nghiên Phƣơng pháp cứu. Quan sát các hiện tƣợng xảy ra trong thí thí nghệm nghiệm, HS thiết lập các mối quan hệ, giải thích các kết quả thí nghiệm để rút ra kết luận Trị chơi học - Cĩ tính thi đua giữa các cá nhân, nhĩm, tổ. Cĩ luật tập chơi. Cĩ nội dung gắn với nội dung học tập -HS làm việc hợp tác trong nhĩm để giải quyết nhiệm vụ học tập đƣợc giao. Mọi thành viên trong nhĩm Dạy học hợp đều phải tham gia tích cực trong việc thực hiện tác theo nhĩm nhiệm vụ đƣợc nhĩm phân cơng, trong thảo luận nhỏ nhĩm Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 12 Trang
  13. II.2. Phƣơng pháp quan sát và thí nghiệm II.2.1. Quan sát thí nghiệm đĩng vai trị quan trọng trong dạy học mơn khoa học vì: - Giúp HS cĩ kinh nghiệm trực tiếp: + Về thế giới tự nhiên + Đối tƣợng nghiên cứu của mơn khoa học - Phƣơng pháp trực quan: + Cụ thể, phù hợp với trình độ nhận thức của HS tiểu học - Kích thích hứng thú học tập của HS - Tạo điều kiện hình thành, phát triển các kĩ năng nhƣ quan sát, dự đốn, giải thích, -Giúp HS nắm vững kiến thức Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 13 Trang
  14. II.2.2. Phƣơng pháp quan sát đã đƣợc sử dụng trong dạy học mơn TN – XH và tiếp tục là PP quan trọng trong DH mơn Khoa học lớp 4, 5. Mơn Khoa học này địi hỏi yêu cầu cao hơn về kĩ năng quan sát nhƣ: + Độ tinh tế + Tính chính xác khoa học + Biết phân tích thơng tin thu thập đƣợc từ quan sát Một số lƣu ý khi tổ chức cho HS quan sát: + HS cần nắm đƣợc mục đích của việc quan sát trƣớc khi tiến hành quan sát Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 14 Trang
  15. + HS cần phải xử lí thơng tin đã thu thập đƣợc để rút ra kết luận (tránh tình trạng HS khơng rõ mình cần quan sát cái gì, kết quả quan sát đĩ liên hệ gì đến kiến thức khoa học ở bài học). + GV cần chú trọng hƣớng dẫn HS biết cách quan sát để tìm tịi phát hiện ra những kiến thức mới, đƣa ra những thắc mắc, những câu hỏi cần phải giải đáp trả lời, - Phƣơng pháp quan sát thƣờng đƣợc phối hợp sử dụng với PP hỏi – đáp, thảo luận và cĩ thể quan sát cá nhân, theo nhĩm nhỏ, hoặc cả lớp. Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 15 Trang
  16. - Đối tƣợng quan sát cĩ thể là tranh, ảnh, sơ đồ, mơ hình, mẫu vật thật, các hiện tƣợng, quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong thí nghiệm. II.2.3. Các thí nghiệm ở tiểu học ở mức độ đơn giản - Chỉ xét sự phụ thuộc của hiện tƣợng cần nghiên cứu khi một yếu tố biến đổi - Chỉ xét định tính - Các dụng cụ và việc bố trí lắp đặt, thao tác đơn giản - Một số lƣu ý khi tổ chức cho HS làm thí nghiệm. -HS cần nắm đƣợc mục đích của thí nghiệm trƣớc khi tiến hành Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 16 Trang
  17. -HS cần đƣợc tạo cơ hội đƣa ra dự đốn, trình bày, thảo luận, giải thích kết quả quan sát đƣợc (tránh tình trạng HS khơng rõ mình là thí nghiệm với mục đích gì và kết quả thí nghiệm cĩ liên hệ gì tới kiến thức khoa học ở bài học khơng) - HS chỉ làm một cách máy mĩc theo các bƣớc mà GV chỉ ra. - Xem thêm phần thơng tin phản hồi cho hoạt động 1. II.2.4. Đánh giá các phƣơng án tiến hành thí nghiệm Bài: “ Khơng khí cần cho sự cháy”. - Phƣơng án a: - HS thực hiện thí nghiệm nhƣng Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 17 Trang
  18. chỉ để chứng minh kiến thức đã đƣợc cung cấp bởi GV -Phƣơng án b: HS tiến hành thí nghiệm nhƣng khơng cĩ mục đích rõ ràng, mà chỉ máy mĩc làm theo từng bƣớc GV chỉ ra → hạn chế tới hứng thú của HS cũng nhƣ tới sự gắn kết giữa thí nghiệm với kiến thức khoa học cần nghiên cứu - Phƣơng án c, d: HS vận dụng hiểu biết đã cĩ để đƣa ra dự đốn + Tiến hành thí nghiệm để kiểm tra dự dốn + HS nắm đƣợc mục đích của thí nghiệm, thấy Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 18 Trang
  19. đƣợc sự gắn bĩ của thí nghiệm với kiến thức khoa học - Nhƣ vậy thực hiện theo các phƣơng c, d tích cực hơn là theo các phƣơng án a, b. Cần đƣa ra tình huống thực khởi đầu ở phƣơng án d, gĩp phần kích thích hứng thú nhận thức của HS. NỘI DUNG -2: THIẾT KẾ BÀI DẠY MƠN KHOA HỌC THEO HƢỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH VÀ TIẾN HÀNH DẠY THỬ Hoạt động 1: Thiết kế một bài dạy mơn Khoa học Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 19 Trang
  20. 1. Trao đổi với đồng nghiệp: Quan niệm trƣớc kia về việc soạn giáo án, quan niệm hiện nay về lập kế hoạch dạy học theo hƣớng phát huy tính tich cực của HS 2. Chuẩn bị kế hoạch bài học của một bài cụ thể Hoạt động 2: Dạy thử trong nhĩm. Đánh giá và rút kinh nghiệm • Dạy thử kế hoạch bài học đã thiết kế • Dự giờ của đồng nghiệp • Cùng với đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 20 Trang
  21. III. THƠNG TIN PHẢN HỒI CHO NỘI DUNG 2 -Lấp kế hoạch dạy học theo hƣớng lấy HS làm trung tâm Lập kế hoạch dạy học theo Lập kế hoạch dạy học theo hƣớng lấy hƣớng lấy GV làm trung tâm HS làm trung tâm -Những dự kiến của GV - Những dự kiến của GV + Tập trung chủ yêú vào các hoạt động + Tập trung chủ yêú vào các của HS và cách tổ chức cho HS hoạt hoạt động chính của GV động + Ngƣời dạy phải nĩi gì, làm + HS phải tham gia các hoạt động học gì? tập nào. Cách tổ chức nhƣ thế nào - GV phải dự kiến diễn biến các hoạt động của HS, những khả năng phản hồi - GV chủ yếu dự kiến các từ phía HS, vốn hiểu biết, kinh nghiệm hoạt động của mình sao cho của HS, theo trình tự hợp lí - Dự kiến các giải pháp tƣơng ứng thích hợp Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 21 Trang
  22. IV. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ 1. Nêu những kinh nghiệm để sử dụng cĩ hiệu quả PP quan sát; PP thí nghiệm 2. Nêu kinh nghiêm lập kế hoạch bài học nhằm phát huy tính tích cực của HS 3. Đánh giá sau khi dạy thử Tiêu chí Rất tốt Tốt Đạt Chƣa đạt Chuẩn bị phƣơng tiện dạy học Sử dụng phƣơng tiện dạy học Vận dụng các PPDH HS tích cực trong học tập Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 22 Trang
  23. V. THƠNG TIN PHẢN HỒI CHO PHẦN CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ SV xem thơng tin phản hồi cho nội dung 2 C. KẾ HOẠCH BÀI HỌC PHẦN HĨA HỌC TRONG MƠN KHOA HỌC Ở TIỂU HỌC Bài: SỰ BIẾN ĐỔI HĨA HỌC CỦA CHẤT (Sách khoa học lớp 5) I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức - Hiểu đƣợc thế nào là sự biến đổi hĩa học của chất. Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 23 Trang
  24. - Vài trị của nhiệt và ánh sáng trong biến đổi hĩa học. - Biết phân biệt biến đổi hĩa học và biến đổi vật lí mức độ đơn giản 2. Kĩ năng - Làm đƣợc các thí nghiệm đơn giản về sự biến đổi chất - Biết quan sát, mơ tả hiện tƣợng, so sánh để rút ra kết luận - Biết vận dụng liên hệ thực tế 3. Thái độ - Hứng thú, tích cực tham gia làm các thí nghiệm khám phá khoa học Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 24 Trang
  25. II. CƠNG TÁC CHUẨN BỊ 1. Đồ dùng dạy học - Học sinh: + Hĩa chất: Cát, đƣờng, vơi sống nƣớc + Dụng cụ: Cốc, thìa, đèn cồn, kẹp gỗ, ống nghiệm, đĩa sứ, giấy lọc, giấy A3, bút dạ màu Giáo viên: + Sơ đồ chƣng cất nƣớc, đƣờng, tranh vẽ lị nung vơi thủ cơng, phiếu học tập, 2. Phƣơng pháp dạy học Phƣơng pháp thí nghiệm, phƣơng pháp quan sát, phƣơng pháp hỏi đáp gợi mở, phƣơng pháp nêu và giải quyết vấn đề, Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 25 Trang
  26. III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC Hoạt động 1: Học sinh nghiên cứu sự biến đổi hĩa học của chất Hoạt động của GV Hoạt động của HS IV. HƢỚNG DẪN BÀI TẬP DẶN DÕ HS - HS chuẩn bị bài tiếp theo V. RƯT KINH NGHIỆM BÀI DẠY Truong CDSP Nha Th.s Nguyen Van Hieu 26 Trang